Cộng đồng chia sẻ tri thức Doc24.vn

Người lái đò sông Đà là khảo cứu hay áng văn giàu tính thẩm mĩ

Gửi bởi: Nguyễn Thị Vân vào ngày 2019-11-28 06:47:44 || Kiểu file: DOCX

Nội dung tài liệu Tải xuống

Các tài liệu liên quan

Loading...

Thông tin tài liệu

Người lái đò sông Đà là khảo cứu hay áng văn giàu tính thẩm mĩ – Bài viết
Nguyễn Tuân là nhà văn tài hoa, am hiểu sâu rộng về nhiều lĩnh vực và là người nghệ sĩ đặc
biệt giàu cảm hứng trước những vẻ đẹp kì vĩ, phi thường, dữ dội . Ng ười lái đò sông Đà là
tác phẩm được rút từ tập truyện Tây Bắc (1960), là kết quả nhiều lần lên Tây B ắc và trong
chuyến đi thực tế 1958 của Nguyễn Tuân. Về tác phẩm này, có ý kiến cho rằng “đó là một
công trình khảo cứu công phu”, ý kiến khác lại cho rằng “đó là một áng văn giàu tính thẩm
mĩ”. Phải chăng đó là hai ý kiến trái ngược nhau?
Trước tiên, Người lái đò sông Đà là “công trình khảo cứu công phu”, tức là tác phẩm được tạo
nên từ công sức tìm tòi, nghiên cứu được dựa trên những tài liệu phong phú hay t ừ nh ững
quan sát tỉ mỉ thể hiện tầm hiểu biết, trí tuệ của nhà văn, nhằm cung c ấp cho ng ười đ ọc có
thêm thông tin cũng như những giá trị về đối tượng được khám phá. Còn “áng văn giàu tính
thẩm mĩ“ là tác phẩm đã đạt đến sự hoàn hảo trong việc tái hiện cái đẹp, xây dựng nên những
hình tượng nghệ thuật độc đáo, đặc sắc nhằm đem đến cái đẹp cho cuộc sống. Hai ý kiến
trên đều rất đúng đắng và sâu sắc bởi Nguyễn Tuân đã s ử d ụng th ể lo ại kí đ ể truy ền đ ạt
thông tin, sự kiện để bộc lộ tài hoa, uyên bác của mình khi khám phá vẻ đạp thiên nhiên và
con người sông Đà. Đồng thời đây cũng là thể loại giàu cảm xúc tr ữ tình trong ngh ệ thu ật xây
dựng hình tượng để khám phá được giá trị của tác phẩm Người lái đò sông Đà.
Trước hết, có thể nói “Người lái đò sông Đà là một công trình khảo c ứu công phu”. Ở đây tác
giả đã huy động toàn bộ kiến thức tổng hợp đồ sộ về nhiều nghành nghề Khoa h ọc - Ngh ệ
thuật để khám phá thiên nhiên và con người Tây Bắc qua nhiều vấn đề như: địa lí, cung cấp
thêm thông tin về sắc nước “mùa xuân màu xanh dòng ngọc bích” , “mùa thu lừ lừ chín đ ỏ
như mặt người bầm đi vì rượu” hay dáng vẻ sông Đà tràn đầy sức sống như áng tóc của thiếu
nữ “sông Đà tuôn dài, tuôn dài như một áng tóc trữ tình” hay đó còn là đ ặc đi ểm về đ ịa hình
hiểm trở, hoang sơ của con sông. Cũng như trong quân sự cung cấp cho ta hi ểu thêm cách bày
binh bố trận của sông đà về thạch trận trên sông. Hay là về mảng âm nhạc: ti ếng thác n ước
cứ “réo gần mãi lại, réo to mãi lên” “nghe như oán trách, van xin”.
Ngoài ra tác phẩm còn cung cấp cho người đọc hiểu biết về sông Đà cũng nh ư con ng ười n ơi
đây, có thêm kiến thức về con sông từ tên gọi cho đến dáng vẻ “tuôn dài, tuôn dài như một
áng tóc trữ tình”. Về con người từ hoàn cảnh sống của những con người nhà thuyền thường
xuyên đối mặt với những hiểm nguy, những khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua.
Nhưng cũng từ đó ta mới thấy được con người kiên cường, dũng cảm thế nào, tài trí, anh
dũng ra sao để có thể đối phó với những chông gai, thử thách mà thiên nhiên n ơi đây t ạo ra:
“dù bị thương nhưng ông vẫn cố nén vết thương, chân bám chặt lấy cuống lái”, ”không một
phút nghĩ tay, nghĩ mắt ông đã đổi luôn chiến thuật”.
Người lái đò sông Đà còn là “một áng văn trữ tình giàu tính thẩm mĩ”, đó, nghệ thuật đem đ ến
vẻ đẹp tuyệt vời của hai hình tượng nghệ thuật là sông Đà và người lái đò. N ếu sông Đà là
“chất vàng mười của màu sắc sông núi” thì người lái đò là” thứ vàng mười đã qua thử lửa“.
Với Nguyễn Tuân con sông Đà không phải là một thực thể vô tri vô giác mà dưới ngòi bút của
Nguyễn Tuân nó được thể hiện với những cá tính rõ nét. Đó là nh ững tính cách đ ộc đáo th ể
hiện qua sự hùng vĩ và thơ mộng. Nói về sông Đà, ta không thể quên được những hình ảnh

của đá: đá bờ sông “dựng thành vách, chẹt giữa lòng sông như cái yết hầu” hay đá lòng sông
“cả một chân trời đá nhổm dậy vồ lấy thuyền”, ”đá chia nhau giao việc cho mỗi hòn, cùng
phối hợp đói phó con người”. Hình ảnh những cái hút nước ghê rợn như những cạm bẫy khó
lường là mối đe dọa lớn với người lái đò “như những cái giếng bê tông được thả xu ống” hay
“nước thở và kêu như cửa cống cái bị sặc”. Hay đó là sóng nước “dài hàng cây s ố, n ước xô
đá, đá xô sóng, sóng xô gió”, ”cuồn cuộn luồn gió gùn ghè suốt năm” như con người mang tâm
địa hiểm trở. Hay đó còn là tiếng thác nước với “tiếng nước réo gần mãi lại réo to mãi lên
“hay mặt nước” hò la vang dậy quanh mình, ùa vào bẻ gãy cán chèo”.. nh ững hình ảnh đó c ủa
sông Đà hùng vĩ, bí hiểm hung bạo mà đầy những chông gai, thử thách là hiện thân của thứ kẻ
thù luôn thách thức, tấn công và cực kì nguy hiểm với con người.
Bên cạnh sự hung bạo, hùng vĩ thì nét trữ tình thơ mộng của con sông đ ược Nguy ễn Tuân
khắc họa bằng dáng vẻ yêu kiều, mềm mại “tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình” là con
sông tràn đầy sức sống, hòa mình trong cảnh thiên nhiên tươi đẹp của núi rừng Tây Bắc và
cuộc sống con người miền Tây. Sắc nước sông Đà thay đổi theo mùa: mùa xuân thì êm đ ềm,
yên ả còn mùa thu thì thác lũ dữ dội “mùa xuân dòng xanh màu ngọc bích”, “mùa thu lừ lừ chín
đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu”. Tác giả “đằm đằm, ấm ấm như được g ặp l ại c ố nhân
“sông Đà không còn là con sông hung bạo hiểm trở, không còn là những thác nước cheo leo
hay những bờ đá dựng đứng đầy hiểm trở mà con sông ở đây hiền hòa, gần gũi, tr ở thành
người bạn thân thiết tri kỉ của con người. Lúc đó, nhà văn phát hiện màu nắng trên sông Đà,
một màu nắng ấm, chan hòa, rực rỡ gợi lên sức sống mãnh liệt cho con người. Cảnh ven sông
tĩnh lặng, hoang dại như bờ tiền sử, hồn nhiên như nỗi niềm cổ tích xa xưa, đ ưa nhà văn vào
huyền thoại, cổ tích của thế giới xa xưa, nguyên sơ, vĩnh hằng.
Bằng cách sử dụng nghệ thuật khắc họa hình tượng tự nhiên, nhân hóa, liên tưởng tưởng
tượng tác giả đã biến con sông đà từ vô tri vô giác thành con sông có nh ững nét cá tính riêng
biệt mà không con sông nào có. Nghệ thuật đối lập tương phản khiến con sông khi hung b ạo,
hiểm trở khi thơ mộng trữ tình. Tác giả sử dụng tối đa vốn hiểu biết phong phú cùng v ới
những phép so sánh, nhân hóa, những liên tưởng, tưởng tượng rất mới để khắc họa chân dung
của dòng sông gợi câu văn uyển chuyển mộc mạc giàu chất thơ. Qua đó, sông đà hi ện lên là
một dòng sông hung bạo, hùng vĩ nhưng rất thơ m ộng, trữ tình đ ẹp nh ư trong hy ền tho ại,
hiện lên như một công trình kiến trúc tuyệt vời mà tạo hóa dành riêng cho m ảnh đ ất Tây B ắc.
Nó còn như một sinh thể có hồn, gần gũi, gắn bó với Tây Bắc.
Bên cạnh khắc họa con sông thì con người nơi đây dược Nguyễn Tuân đặt trong tình hu ống
có thử thách, đó là hoàn cảnh khắc nghiệt phải đối đầu giành sự sống từ những con thác, đó là
cuộc chiến đấu hàng ngày với kẻ thù số một. tuy nhiên đó là cu ộc chi ến không cân s ức b ởi l ẽ
thiên nhiên nơi đây hùng vĩ thế nào thì con người lại nhỏ bé như vậy.
Nhưng dù con người có nhỏ bé đến đâu thì vẫn có thể thắng được con sông hung bạo này.
Qua ba lần phá vòng vây dũng cảm: lần thứ nhất “dù bị thương nhưng ông lái đò v ẫn c ố nén
vết thương chân bám chặt lấy cuống lái”, ”vẫn nghe rõ tiếng chỉ huy ng ắn g ọn t ỉnh táo c ủa
người cầm lái“. Người đọc thấy được sự tỉnh táo, gan dạ đầy bản lĩnh của ng ười lái đò. L ần
thứ hai dù bị bao vây, ngăn chặn nhưng “không một phút nghỉ tay, nghỉ mắt ông đã đ ổi luôn
chiến thuật”, nắm chắt binh pháp, thuộc những quy luật của dòng sông, ứng xử thông minh,

có kinh nghiệm và biết vận dụng thành công để phá tan vòng vây của giặc. “nhớ mặt, tránh
mà rảo bơi chèo lên”. Lần ba có sự mạnh bạo hơn hai lần tr ước “phóng th ẳng thuy ền, ch ọc
thủng cửa giữa”, “thuyền như mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước vừa xuyên vừa tự đ ộng
lái được” kinh nghiệm kết hợp với tài trí và lòng dũng cảm đã đem l ại thành công cho con
người trong quá trình vượt thác. Thế mới thấy lái đò là một ngh ệ thu ật và ng ười lái đò là
người nghệ sĩ tài hoa trong quá trình vượt thác. Đó là sự kết hợp giữa trí và dũng , giữa tài hoa
và nghệ sĩ, đó là “thứ vàng mười của Tây Bắc“.
Bằng nghệ thuật dựng cảnh tạo nên cuộc chiến đầy cam go, kịch tính, qua đó tác giả ca ngợi
vẻ đệp của con người lao động trong cuộc chiến chinh phục tự nhiên.Với thủ pháp đối lập
tương phản , tác giả đã khắc họa vẻ đẹp của con người trong th ử thách là “ch ất vàng m ười
đã qua thử lửa”.
Tác phẩm là một công trình nghệ thuật tuyệt mĩ, một thiên anh hùng ca vượt thác, cũng là m ột
bản tình ca say đắm về thiên nhiên và con người cũng như cuộc sống người dân nơi đây.
Những thông tin mà Nguyễn Tuân cung cấp sinh động mà không khô khan nhờ nghệ thuật tùy
bút tài hoa phóng khoáng, tự do, giàu sức hút, cảm xúc trữ tình của mình.
Hai ý kiến trên đề cập đến hững phương diện khác nhau khi đánh giá vẻ đẹp và giá trị của tác
phẩm ”đó là công trình khảo cứu công phu” thiên về chất trí tuệ trong lao động nghệ thuật
của người nghệ sĩ. Sự say mê, khám phá vẻ đẹp của đất nước và con người lao động. Còn
“đó là một áng văn giàu tính thẩm mĩ” nhấn mạnh tài năng và tâm huyết của người nghệ sĩ
say mê cái đẹp, sự sáng tạo. Hai ý kiến không đối lập mà chúng b ổ sung cho nhau đ ể đánh giá
toàn diện, sâu sắc giá trị tùy bút Người lái đò sông Đà.
Người lái đò sông Đà là một kí phẩm kiệt xuất qua đó thấy đ ược s ự tài hoa, uyên bác c ủa
Nguyễn Tuân. Ông đã khắc họa thành công ngợi ca, tôn vinh vẻ đẹp con người và thiên nhiên
Tây Bắc nơi đây. Qua đó, tác giả gửi gắm tình yêu thiên nhiên và s ự g ắn bó v ới đ ất n ước, con
người của nhà văn.