Cộng đồng chia sẻ tri thức Doc24.vn

Đề thi kèm lời giải chi tiết đề thi VMO năm 2020

d07314a526d25077e253d8f44c5d8ab0
Gửi bởi: Phạm Thọ Thái Dương vào ngày 2020-12-29 01:59:41 || Kiểu file: PDF Lượt xem: 133 | Lượt Download: 0 | File size: 0.30746 Mb

Nội dung tài liệu Xem trước tài liệu

Link tài liệu:
Tải xuống

Các tài liệu liên quan

Thông tin tài liệu

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020
Nguyễn Tăng Vũ - Lê Phúc Lữ - Nguyễn Công Thành

§1 Đề thi ngày 1 (ngày 25/12/2020)

Bài 1 (5 điểm). Cho dãy số thực (xn ) có x1 ∈

1
0,
2



và xn+1 = 3x2n − 2nx3n với mọi

n ≥ 1.
a) Chứng minh lim xn = 0.
b) Với mỗi n ≥ 1 đặt yn = x1 + 2x2 + · · · + nxn . Chứng minh rằng dãy (yn ) có giới
hạn hữu hạn.
Bài 2 (5 điểm). Tìm tất cả các hàm số f : R → R thỏa mãn
f (x) f (y) = f (xy − 1) + xf (y) + yf (x)
với mọi số thực x, y.
Bài 3 (5 điểm). Cho tam giác nhọn không cân ABC có trực tâm H và D, E, F lần lượt
là chân đường cao hạ từ các đỉnh A, B, C. Gọi (I) là đường tròn ngoại tiếp tam giác
HEF với tâm I và K, J lần lượt là trung điểm BC, EF . Cho HJ cắt lại (I) tại G, GK
cắt lại (I) tại L.
a) Chứng minh rằng AL vuông góc với EF .
b) Cho AL cắt EF tại M , IM cắt lại đường tròn ngoại tiếp tam giác IEF tại N ,
DN cắt AB, AC lần lượt tại P , Q. Chứng minh rằng P E, QF , AK đồng quy.
Bài 4 (5 điểm). Với số nguyên n ≥ 2, gọi s (n) là tổng các số nguyên dương không vượt
quá n và không nguyên tố cùng nhau với n.
n
(n + 1 − φ (n)), trong đó φ (n) là số các số nguyên dương
2
không vượt quá n và nguyên tố cùng nhau với n.

a) Chứng minh s (n) =

b) Chứng minh rằng không tồn tại số nguyên n ≥ 2 thỏa mãn s (n) = s (n + 2021).

§2 Đề thi ngày 2 (ngày 26/12/2020)
Bài 5 (6 điểm). Cho đa thức P (x) = a21 x21 + a20 x20 + · · · + a1 x + a0 có các hệ số
thuộc [1011, 2021]. Biết rằng P (x) có nghiệm nguyên và c là một số dương sao cho
|ak+2 − ak | ≤ c với mọi k ∈ {0, 1, . . . , 19}.
a) Chứng minh rằng P (x) có đúng một nghiệm nguyên.
1

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

b) Chứng minh

10
P

(a2k+1 − a2k )2 ≤ 440c2 .

k=0

Bài 6 (7 điểm). Một học sinh chia tất cả 30 viên bi vào 5 cái hộp được đánh số
1, 2, 3, 4, 5 (sau khi chia có thể có hộp không có viên bi nào).
a) Hỏi có bao nhiêu cách chia các viên bi vào các hộp (hai cách chia là khác nhau nếu
có một hộp có số bi trong hai cách chia là khác nhau)?
b) Sau khi chia, học sinh này sơn 30 viên bi đó bởi một số màu (mỗi viên được sơn
đúng một màu, một màu có thể sơn cho nhiều viên bi), sao cho không có 2 viên bi
nào trong cùng một hộp có màu giống nhau và từ hai hộp bất kì không thể chọn
ra được 8 viên bi được sơn bởi 4 màu. Chứng minh rằng với mọi cách chia, học
sinh đều phải dùng không ít hơn 10 màu để sơn bi.
c) Hãy chỉ ra một cách chia sao cho với đúng 10 màu, học sinh có thể sơn bi thỏa
mãn các điều kiện ở câu b).
Bài 7 (7 điểm). Cho tam giác nhọn không cân ABC nội tiếp đường tròn (O). Gọi D là
giao điểm hai tiếp tuyến của (O) tại B và C. Đường tròn đi qua A và tiếp xúc với BC
tại B cắt trung tuyến đi qua A của tam giác ABC tại G. Cho BG, CG lần lượt cắt CD,
BD tại E, F .
a) Đường thẳng đi qua trung điểm của BE và CF lần lượt cắt BF , CE tại M , N .
Chứng minh rằng các điểm A, D, M , N cùng thuộc một đường tròn.
b) Cho AD, AG lần lượt cắt lại đường tròn ngoại tiếp các tam giác DBC, GBC
tại H, K. Trung trực của HK, HE, HF lần lượt cắt BC, CA, AB tại R, P , Q.
Chứng minh rằng các điểm R, P , Q thẳng hàng.

2

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

§3 Lời giải chi tiết và bình luận
Bài 1


1
và xn+1 = 3x2n − 2nx3n với mọi n ≥ 1.
Cho dãy số thực (xn ) có x1 ∈ 0,
2
a) Chứng minh lim xn = 0.
b) Với mỗi n ≥ 1 đặt yn = x1 + 2x2 + · · · + nxn . Chứng minh rằng dãy (yn ) có
giới hạn hữu hạn.
Lời giải.
1
với mọi n ≥ 2 bằng quy nạp. Thật vậy, ta
2 (n − 1)


1
2
3
2
2
3
có x2 = 3x1 − 2x1 = x1 (3 − 2x2 ) ≤ nên xét f (x) = 3x − 2x trên 0, , ta có


2 
1
1
1
f 0 (x) = 6x (1 − x) ≥ 0 với mọi x ∈ 0, , nên 0 = f (0) < (xn ) < f
= ,
2
2
2
1
hay 0 < x2 < .
2


1
1
2
3
Giả sử 0 < xn <
với n ≥ 2. Xét g (x) = 3x − 2nx trên 0,
,
2 (n − 1)
2 (n − 1)
1
1
≤ nên g 0 (x) = 6x (1 − nx) ≥ 0, suy ra
ta có 0 ≤ x ≤
2 (n − 1)
n


1
0 = g (0) < g (xn ) < g
.
2 (n − 1)

a) Ta sẽ chứng minh 0 < xn <


1
−g
2n



1
2 (n − 1)


=

(n − 2) (2n2 − 4n + 1)
2n − 3
1

=
≥0
2n 4 (n − 1)3
4n (n − 1)3

1
1
với mọi n ≥ 2 nên ta suy ra 0 < g (xn ) <
, hay 0 < xn+1 <
. Theo nguyên lí
2n
2n
1
quy nạp, ta có 0 < xn <
với mọi n ≥ 2.
2 (n − 1)
Từ đó, cho n → +∞, áp dụng nguyên lí kẹp ta có ngay lim xn = 0.
b) Từ câu trên, ta thấy 3 − 2nxn > 3 −

2n
> 0 với mọi n ≥ 2 nên theo bất
2 (n − 1)

đẳng thức AM - GM, ta có
xn+1 =

x2n

1
1
(3 − 2nxn ) = 2 (nxn )2 (3 − 2nxn ) ≤ 2
n
n



nxn + nxn + 3 − 2xn
3

3
=

1
n2

với mọi n ≥ 2. Vì (n − 1)4 − 3 (n + 1)3 là một đa thức bậc 4 theo biến n nên tồn
tại số tự nhiên m > 2 đủ lớn để (n − 1)4 > 3 (n + 1)3 với mọi n > m. Lúc này, với
mỗi n > m, ta có
3
1
xn+1 < 3x2n <
.
4 <
(n − 1)
(n + 1)3
3

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Từ đó ta có
yn <

m
X

(kxk ) +

k=1

1
1
1
2 +
2 + ··· + 2
n
(m + 1)
(m + 2)

với mọi n > m.
Tuy nhiên
1
1
1
1
1
1
2 +
2 + ··· + 2 < 2 + 2 + ··· + 2
n
1
2
n
(m + 1)
(m + 2)
1
1
1
+
+ ··· +
<1+
1·2 2·3
n · (n + 1)

 



1
1 1
1
1
=1+ 1−
+

+ ··· +

2
2 3
n n+1
1
=2−
<2
n+1
nên ta có yn <

m
P

(kxk ) + 2 với mọi n > m, tức là (yn ) bị chặn trên. Mặt khác, dễ

k=1

thấy (yn ) là dãy tăng ngặt nên theo định lý Weierstrass, ta có (yn ) hội tụ.

Nhận xét. Ở câu a, ta còn cách đánh giá khác là chỉ ra xn ≤ 21n . Hướng xử lý này có
thể thực hiện tương tự bằng quy nạp, và ở câu b, chỉ cần ước lượng đơn giản chuyển từ
2n → n3 là được.

Bài 2
Tìm tất cả các hàm số f : R → R thỏa mãn
f (x) f (y) = f (xy − 1) + xf (y) + yf (x)
với mọi số thực x, y.
Lời giải. Giả sử f : R → R thỏa mãn
f (x) f (y) = f (xy − 1) + xf (y) + yf (x)
với mọi số thực x, y.
Thế y = 0 vào đẳng thức trên, ta có
f (x) f (0) = f (−1) + xf (0) .
Vì vậy nếu f (0) 6= 0 thì f (x) phải có dạng x + k, với k là số thực nào đó. Tuy nhiên,
khi đó hệ số của xy trong vế trái của phương trình đề cho là 1, trong khi hệ số của xy ở
vế phải là 3, vô lí. Vậy f (0) = 0, do đó từ đẳng thức trên, ta cũng có f (−1) = 0.
Từ đó, thế y = −1 vào phương trình đề cho, ta suy ra f (x) = f (−x − 1). Với tính chất
này, thế y bởi −y − 1 vào phương trình đề cho, ta thu được
f (x) f (y) = f (xy + x) + xf (y) + (−y − 1) f (x) .
4

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Đối chiếu đẳng thức trên với phương trình đề cho, ta có
f (xy + x) = f (xy − 1) + (2y + 1) f (x) .
1
ta có
x


2
f (x + 1) =
+ 1 f (x)
x

Từ đẳng thức này, với mỗi x 6= 0, thế y bởi

(1)

với mọi x 6= 0.
Thế x bởi x + 1, y bởi 1 vào phương trình đề cho, ta có
f (x + 1) f (1) = f (x) + (x + 1) f (1) + f (x + 1) ,
hay là
(f (1) − 1) f (x + 1) = f (x) + f (1) (x + 1) .

(2)

Tiếp tục thế x = y = 1 vào phương trình đề cho, ta có f (1)2 = 2f (1) nên f (1) = 0 hoặc
f (1) = 2.
• Nếu f (1) = 0 thì kết hợp (2) và (1) ta có

−f (x) = f (x + 1) =


2
+ 1 f (x)
x

với mọi x 6= 0. Từ đó, với chú ý f (0) = 0 ta suy ra f (x) ≡ 0.
• Nếu f (1) = 2 thì cũng từ (2) và (1) ta có

f (x) + 2 (x + 1) = f (x + 1) =


2
+ 1 f (x)
x

với mọi x 6= 0. Suy ra f (x) = x (x + 1) với mọi x 6= 0. Mà f (0) = 0 nên
f (x) = x (x + 1) với mọi x.
Thay lại vào phương trình đề cho, dễ thấy f (x) ≡ 0 và f (x) = x (x + 1) đều thỏa mãn
yêu cầu.
Nhận xét. Ngoài cách xử lý như trên, ta có thể đặt g(x) = f (x) − x thì thay vào sẽ được
ngay g(x)g(y) = g(xy − 1) + 2xy − 1. Bài toán sẽ gọn gàng hơn nhiều.

Bài 3
Cho tam giác nhọn không cân ABC có trực tâm H và D, E, F lần lượt là chân
đường cao hạ từ các đỉnh A, B, C. Gọi (I) là đường tròn ngoại tiếp tam giác HEF
với tâm I và K, J lần lượt là trung điểm BC, EF . Cho HJ cắt lại (I) tại G, GK
cắt lại (I) tại L.
a) Chứng minh rằng AL vuông góc với EF .
b) Cho AL cắt EF tại M , IM cắt lại đường tròn ngoại tiếp tam giác IEF tại N ,
DN cắt AB, AC lần lượt tại P , Q. Chứng minh rằng P E, QF , AK đồng quy.

5

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Lời giải. Ta thấy (HEF ) là đường tròn đường kính AH nên I là trung điểm AH, kéo
theo (IEF ) là đường tròn Euler của tam giác ABC nên nó đi qua D, K.
a) Dễ thấy IE = IF và KE = KF , do đó IK là trung trực EF nên đi qua J, từ đó
có được
JI · JK = JE · JF = JH · JG
nên HKGI là tứ giác nội tiếp. Suy ra ∠HIK = ∠HGK = ∠HAL, do đó IK k AL.
Mà IK ⊥ EF nên AL ⊥ EF .

b) Ta có
MA · ML = ME · MF = MI · MN
nên tứ giác AILN nội tiếp, suy ra
∠AN I = ∠ALI = ∠IAL = ∠DIK = 90◦ − ∠IKD = 90◦ − ∠IN D
nên ∠AN D = 90◦ .
Nếu DN k EF thì AN ⊥ EF , mà AM ⊥ EF nên M N đi qua A, suy ra A, I, M
thẳng hàng nên AI ⊥ EF , kéo theo EF k BC, điều này không thể xảy ra vì tam
giác ABC không cân. Do đó, DN và EF không song song, và giả sử chúng cắt
nhau tại điểm T .
Ta thấy N thuộc đường tròn đường kính AD và hai đường tròn đường kính AD,
AH tiếp xúc nhau nên T A là tiếp tuyến chung của hai đường tròn nói trên, vì T
chính là tâm đẳng phương của chúng và (IEF ). Do đó T A ⊥ AD, hay AT k BC.
Gọi S là giao điểm của P E và QF , ta có chùm điều hòa cơ bản A (T S, BC) =
A (T S, P Q) = −1, mà AT k BC nên AS chia đôi BC, tức AS đi qua K, hay AK,
P E, QF đồng quy. Ta có điều cần chứng minh.

6

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Nhận xét. Bài toán có ý thứ nhất khá nhẹ nhàng, còn có thể được tiếp cận bằng cách sử
dụng kiến thức về tứ giác điều hòa và đường đối song.
Ý thứ hai cũng không quá khó, tuy nhiên việc tiếp cận bằng những hướng không sử dụng
kiến thức về chùm điều hòa là khá khó khăn nên nhìn chung, các thí sinh không nắm vững
phần này sẽ gặp phải trở ngại nhất định ở ý b). Khi chuyển mô hình đường tròn Euler về
mô hình đường tròn bàng tiếp, có thể thấy ∠AN D = 90◦ là tính chất khá kinh điển trong
mô hình đường tròn nội tiếp, đường tròn bàng tiếp.

Bài 4
Với số nguyên n ≥ 2, gọi s (n) là tổng các số nguyên dương không vượt quá n và
không nguyên tố cùng nhau với n.
n
(n + 1 − φ (n)), trong đó φ (n) là số các số nguyên
2
dương không vượt quá n và nguyên tố cùng nhau với n.

a) Chứng minh s (n) =

b) Chứng minh rằng không tồn tại số nguyên n ≥ 2 thỏa mãn s (n) = s (n + 2021).
Lời giải.
a) Với mỗi số d ∈ {1, 2, . . . , n} và gcd(d, n) = 1, ta cũng thấy rằng gcd(n − d, n) = 1.
Ngoài ra, với n ≥ 2 thì ϕ(n) chẵn nên các số nguyên tố cùng nhau với n như trên sẽ được
chia thành các cặp có dạng (d, n − d) với tổng là n. Từ đó suy ra tổng các số nguyên tố
nϕ(n)
. Do đó
cùng nhau với n và không vượt quá n sẽ là
2
n
nϕ(n)
= (n + 1 − ϕ(n)).
s(n) = 1 + 2 + · · · + n −
2
2
b) Giả sử phản chứng rằng tồn tại số n ≥ 2 thỏa mãn s(n) = s(n + 2021). Ta có
n
s(n) = (n + 1 − ϕ(n)) nên thay vào đẳng thức trên, ta được
2
(n + 2021)(n + 2022 − ϕ(n + 2021)) = n (n + 1 − ϕ(n)) .
Ta xét các trường hợp sau
1. Nếu 2021 - n và gcd(n, 2021) = 1 thì dễ thấy gcd(n, n + 2021) = 1 và có ngay
n + 2021 | 2s(n + 2021) = 2s(n) nên n(n + 2021) | 2s(n) < n(n + 1), vô lý.
2. Nếu 2021 - n và gcd(n, 2021) > 1 thì chú ý rằng 2021 = 43 · 47 nên để đơn giản, ta
thay 2021 bởi tích hai số nguyên tố lẻ p, q.
Giả sử rằng p | n thì đặt n = pk với gcd(k, q) = 1.Thay vào
(pk + pq)(pk + pq + 1 − ϕ(pk + pq)) = pk(pk + 1 − ϕ(pk))
hay
(k + q)(pk + pq + 1 − ϕ(p(k + q))) = k(pk + 1 − ϕ(pk)).
Do gcd(k + q, k) = 1 nên đặt pk + q − ϕ(pk + pq) = ck với c ∈ Z+ , c < p nên
pk + 1 − ϕ(pk) = c(k + q). Trừ hai đẳng thức trên, vế theo vế, ta có
q(p + c) = ϕ(pk + pq) − ϕ(pk).
Lại có vế phải chia hết cho p − 1 nên p − 1 | q(c + p) hay c = p − 2. Suy ra
ϕ(p(k + q)) = 2k + pq + 1 và ϕ(pk) = 2k − (p − 2)q + 1.
7

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

• Nếu p | k thì p2 | pk nên p | ϕ(pk), kéo theo p | (p − 2)q + 1, dễ thấy vô lý khi
(p, q) = (43, 47), (47, 43). Tương tự nếu p | k + q.
• Nếu gcd(k, p), gcd(k + q, p) = 1 nên theo tính chất hàm nhân tính thì
(p − 1)ϕ(k + q) = 2k + pq + 1, (p − 1)ϕ(k) = 2k − (p − 2)q + 1.
Trừ hai đẳng thức trên, vế theo vế, ta có ϕ(k + q) − ϕ(k) = 2q, không chia
hết cho 4. Do đó, một trong hai số ϕ(k + q), ϕ(k) không chia hết cho 4. Ta có
bổ đề quen thuộc sau (suy ra trực tiếp từ công thức của hàm phi Euler).
Bổ đề
Với n ≥ 5 là số nguyên dương thỏa ϕ(n) không chia hết cho 4 thì n = am
hoặc n = 2am với a là số nguyên tố lẻ và m ∈ Z+ .
Áp dụng vào bài toán, ta thấy rằng nếu k = am thì ϕ(k) = am−1 (a− 1) nên
(p − 1)am−1 (a − 1) = 2am − (p − 2)q + 1 < 2am hay (p − 1) 1 − a1 < 2, dễ
thấy vô lý.
Tương tự nếu k = 2am hoặc k + 1 = am hoặc k + 1 = 2am .
Do đó, trường hợp này được giải quyết hoàn toàn.
3. Nếu 2021 | n thì ký hiệu như trên, đặt n = pqk với k ∈ Z+ thay vào đẳng thức
trên, ta được
(k + 1)(pqk + pq + 1 − ϕ(pq(k + 1))) = k(pqk + 1 − ϕ(pqk))

(∗)

Do gcd(k, k + 1) = 1 nên k + 1 | pqk + 1 − ϕ(pqk). Đặt pqk + 1 − ϕ(pqk) = c(k + 1)
với c ∈ Z+ , c < pq thì thay vào đẳng thức (*) được
pqk + pq + 1 − ϕ(pq(k + 1)) = ck.
Trừ xuống ta được c + pq = ϕ(pq(k + 1)) − ϕ(pqk) chia hết cho (p − 1)(q − 1) và
c < pq nên có c = pq − 2p − 2q + 2. Do đó
pqk + 1 − ϕ(pqk) = c(k + 1) hay ϕ(pqk) = 2(p + q − 1)k − c + 1.
Tương tự ϕ(pq(k +1)) = 2(p+q −1)k +pq +1. Nếu như gcd(k, pq), gcd(k +1, pq) > 1
thì dễ thấy vô lý tương tự (2). Do đó, ta lại áp dụng tính nhân tính, ta có
(
(p − 1)(q − 1)ϕ(k + 1) = 2(p + q − 1)k + pq − 1
(p − 1)(q − 1)ϕ(k) = 2(p + q − 1)k − pq + 2p + 2q − 1
nên trừ xuống có ϕ(k + 1) − ϕ(k) = 2. Suy ra một trong hai số ϕ(k + 1), ϕ(k) không
chia hết cho 4. Đến đây thực hiện tương tự trên.
Vậy trong mọi trường hợp đều không tồn tại số nguyên dương n thỏa mãn đề bài.
Nhận xét. Qua lời giải trên, ta thấy rằng bài toán vẫn đúng nếu thay 43, 47 bởi các số
nguyên tố p < q sao cho p - 2q − 1 và q - 2p − 1.

8

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Bài 5
Cho đa thức P (x) = a21 x21 + a20 x20 + · · · + a1 x + a0 có các hệ số thuộc [1011, 2021].
Biết rằng P (x) có nghiệm nguyên và c là một số dương sao cho |ak+2 − ak | ≤ c với
mọi k ∈ {0, 1, . . . , 19}.
a) Chứng minh rằng P (x) có đúng một nghiệm nguyên.
b) Chứng minh

10
P

(a2k+1 − a2k )2 ≤ 440c2 .

k=0

Lời giải.
a) Do P (x) là đa thức có hệ số toàn là số dương nên nghiệm của nó phải âm. Ta có bổ đề
quen thuộc sau (chứng minh theo kiểu bất đẳng thức trị tuyệt đối và làm trội đơn giản):

Bổ đề
Cho đa thức hệ số thức P (x) có dạng P (x) =

n
P

ai xi với an 6= 0 và có nghiệm x = x0

i=0

thì
|x0 | < 1 + max

0≤i
ai
.
an

Theo bổ đề thì |x0 | < 1 + 2021
< 3 nên x0 = −1 hoặc x0 = −2. Giả sử P (−2) = 0 thì ta
1011

a21 221 + a19 219 + · · · + a1 2 = a20 220 + a18 218 + · · · + a0 .
Ta thấy

222 − 1


 V T ≥ 1011(2 + 23 + · · · + 221 ) = 2022 · 2
2 −1 .

222 − 1

 V P ≤ 2021(1 + 22 + · · · + 220 ) = 2021 ·
22 − 1
Đến đây suy ra điều vô lý, vậy nên x0 = −1 là nghiệm nguyên duy nhất của đa thức.
b) Theo câu a ta có
a0 + a2 + · · · + a20 = a1 + a3 + · · · + a21 .
Do đó, đặt bi = a2i+1 − a2i với 0 ≤ i ≤ 10 thì ta có ngay

10
P

bi = 0 và cần chỉ ra rằng

i=0

S=

10
X

b2i ≤ 440c2 .

i=0

Ta sẽ đánh giá các giá trị b0 → b4 và b6 → b10 thông qua b5 , chú ý rằng
|b5 − b4 | = |(a11 − a10 ) − (a9 − a8 )| ≤ |a11 − a9 | + |a10 − a8 | ≤ 2c
nên
(b5 − b4 )2 ≤ 4c2 → b24 ≤ 4c2 + 2b4 b5 − b25 ≤ 4c2 + 2b4 b5 .

9

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Tương tự ta cũng có
b26 ≤ 4c2 + 2b6 b5 .
Tiếp theo thì
|b5 − b3 | = |(a11 − a10 ) − (a7 − a6 )|
≤ |a11 − a9 | + |a10 − a8 | + |a9 − a7 | + |a8 − a6 | ≤ 4c
nên
(b5 − b3 )2 ≤ 16c2 → b23 ≤ 16c2 + 2b4 b5 và b27 ≤ 16c2 + 2b7 b5 .
Tổng quát lên thì b25±k ≤ 4k 2 + 2b5 b5±k với 1 ≤ k ≤ 5. Cứ như thế, ta được
S ≤ 2 · 4 · (12 + 22 + · · · + 52 )c2 + 2b5 (b0 + b1 + · · · + b10 ) = 440c2 .

Nhận xét. Câu a của bài toán có thể làm trực tiếp chứ không cần thông qua bổ đề, tuy
nhiên nếu áp dụng bổ đề vào thì bước xử lý sẽ sáng sủa hơn nhiều. Riêng ý b là một bài
bất đẳng thức khó liên quan đến đánh trị tuyệt đối, bước quan trọng là ý tưởng dồn biến
về số ở vị trí chính giữa.

Bài 6
Một học sinh chia tất cả 30 viên bi vào 5 cái hộp được đánh số 1, 2, 3, 4, 5 (sau khi
chia có thể có hộp không có viên bi nào).
a) Hỏi có bao nhiêu cách chia các viên bi vào các hộp (hai cách chia là khác nhau
nếu có một hộp có số bi trong hai cách chia là khác nhau)?
b) Sau khi chia, học sinh này sơn 30 viên bi đó bởi một số màu (mỗi viên được
sơn đúng một màu, một màu có thể sơn cho nhiều viên bi), sao cho không có 2
viên bi nào trong cùng một hộp có màu giống nhau và từ hai hộp bất kì không
thể chọn ra được 8 viên bi được sơn bởi 4 màu. Chứng minh rằng với mọi cách
chia, học sinh đều phải dùng không ít hơn 10 màu để sơn bi.
c) Hãy chỉ ra một cách chia sao cho với đúng 10 màu, học sinh có thể sơn bi thỏa
mãn các điều kiện ở câu b).
Lời giải.
a) Áp dụng bài toán chia kẹo Euler cho trường hợp 30 viên kẹo và 5 em bé, trong đó
không nhất thiết em nào cũng có kẹo, ta có ngay đáp số là
5−1
4
C30+5−1
= C34
.

b) Gọi m là số màu cần phải dùng để sơn bi.
Theo giả thiết thì 2 hộp sẽ không thể chọn ra 8 viên bi được sơn bởi 4 màu, mà 2 bi
cùng hộp thì phải khác màu nên ta suy ra 2 hộp sẽ không có các viên bi được sơn chung
4 màu. Nói cách khác, với 2 hộp bất kỳ, số màu được sơn chung cho bi của hai hộp sẽ
không vượt quá 3. Ta đếm số bộ S có dạng ({A, B}, C) trong đó hộp A, B có bi được
sơn cùng màu C.
10

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Cách 1. Đếm {A, B} trước, ta có C52 = 10 cách. Chọn C thì có không quá 3 cách. Do đó
S ≤ 10 · 3 = 30.
Cách 2. Gọi a1 , a2 , . . . , am là số hộp có bi được sơn bởi màu 1, 2, . . . , m. Do mỗi màu
chỉ được dùng một lần trong mỗi hộp nên có ngay
x1 + x2 + · · · + xm = 30.
Ta có
S=

m
X

Cx2i =

i=0

m
1X

2

(x2i − xi ) =

i=0

m
X

1
2

!
x2i − 30 .

i=0

Theo bất đẳng thức Cauchy-Schwarz thì


1 302
450
S≥
− 30 =
− 15.
2 m
m
Vì thế nên
30 ≥

450
− 15 nên m ≥ 10.
m

Do đó, số màu cần dùng không nhỏ hơn 10.
c) Để xây dựng cách tô cho m = 10 màu, ta thấy rằng các đánh giá ở trên đều phải xảy
ra dấu bằng, tức là:
• Mỗi màu được tô cho 3 hộp.
• Mỗi hộp có 6 viên bi và được tô bởi đúng 6 màu.
• Hai hộp bất kỳ có chung nhau đúng 3 màu.
Ta có bảng bên dưới mô tả cách tô thỏa mãn.
Hộp
1
2
3
4
5

1
×
×
×

2
×
×

3
×
×

4
×

×

6
×

7

8

×
×
×

×

5
×
×
×

×
×

×
×

×
×
×

9

10

×
×

×
×
×

×

Bài toán được giải quyết.
Nhận xét. Tuy phát biểu cồng kềnh và có ba đối tượng (hộp-màu-bi) dễ gây nhiễu nhưng
đây vẫn là một bài toán khá nhẹ nhàng cho hai kỹ thuật quen thuộc là: chia kẹo Euler và
đếm bằng hai cách; ngay cả khi hai ý b, c được gộp lại (tức là không có gợi ý chặn dưới
của số màu là 10).

11

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Bài 7
Cho tam giác nhọn không cân ABC nội tiếp đường tròn (O). Gọi D là giao điểm
hai tiếp tuyến của (O) tại B và C. Đường tròn đi qua A và tiếp xúc với BC tại B
cắt trung tuyến đi qua A của tam giác ABC tại G. Cho BG, CG lần lượt cắt CD,
BD tại E, F .
a) Đường thẳng đi qua trung điểm của BE và CF lần lượt cắt BF , CE tại M ,
N . Chứng minh rằng các điểm A, D, M , N cùng thuộc một đường tròn.
b) Cho AD, AG lần lượt cắt lại đường tròn ngoại tiếp các tam giác DBC, GBC
tại H, K. Trung trực của HK, HE, HF lần lượt cắt BC, CA, AB tại R, P ,
Q. Chứng minh rằng các điểm R, P , Q thẳng hàng.

Lời giải.
a) Gọi T , I, J lần lượt là trung điểm BC, BE, CF . Ta có (GBA) tiếp xúc BC
nên T C 2 = T B 2 = T G · T A, suy ra (GCA) cũng tiếp xúc với BC. Từ đó ta có
∠F BA = ∠ACB = ∠T GC = ∠AGF nên tứ giác AGBF nội tiếp. Chứng minh
tương tự ta cũng có AGCE là tứ giác nội tiếp, do đó tồn tại phép vị tự quay tâm
A biến F thành C và biến B thành E.

Ta thấy qua phép biến hình trên, J biến thành I, mà F B giao EC tại D và F B giao
JI tại N nên ta có F ACD và F AJN nội tiếp, kéo theo ∠AN J = ∠AF J = ∠ADC
nên AN DM nội tiếp.
b) Ta cần có bổ đề sau
Bổ đề 1
Cho tam P là một điểm nằm bất kì trong tam giác ABC. Gọi X, Y , Z lần
lượt là điểm đối xứng với P qua trung điểm BC, CA, AB. Khi đó AX, BY ,
CZ đồng quy tại trung điểm mỗi đường.

12

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Chứng minh. Để ý P BXC, P CY A và P AZB là các hình bình hành nên dễ thấy
AX, BY , CZ đồng quy tại trung điểm mỗi đường.
Bổ đề 2
Cho P là một điểm nằm bất kì trong tam giác ABC. Đường thẳng qua P
vuông góc với P A, P B, P C lần lượt cắt BC, CA, AB tại X, Y , Z. Khi đó
X, Y , Z thằng hàng.
Chứng minh.

Ta thấy X, Y Z thẳng hàng khi và chỉ khi trung điểm của AX, BY , CZ thẳng
hàng, tức là 3 đường tròn đường kính AX, BY , CZ đồng trục. Tuy nhiên điều này
là đúng vì dễ thấy 3 đường tròn trên đồng trục P H, với H là trực tâm tam giác
ABC.
Trở lại bài toán.
Gọi S là giao điểm thứ hai của AD với (O), ta thấy H chính là trung điểm của
AS và ABSC là tứ giác điều hòa.

Từ đó ta có
∠ACH = ∠BCS = ∠BAS = ∠T AC = ∠GCB
nên CH và CG đẳng giác trong góc ACB, mặt khác ta cũng có AH và AG đẳng
giác trong góc BAC nên H và G là hai điểm liên hợp đẳng giác trong tam giác
ABC.
13

Lời giải và bình luận đề thi VMO 2020

Từ tính chất trên, ta sẽ hoàn tất bài toán bằng cách chứng minh kết quả tổng quát
hơn như sau.
Khẳng định — Cho tam giác ABC có P , Q là hai điểm liên hợp đẳng giác.
Gọi R là giao điểm thứ hai của P A với đường tròn ngoại tiếp tam giác P BC.
Trên BC lấy A1 sao cho A1 R = A1 Q. Xác định các điểm B1 , C1 tương tự. Khi
đó A1 , B1 , C1 thẳng hàng.
Chứng minh. Gọi QA, QB, QC giao (O) lần nữa tại A0 , B 0 , C 0 . Lấy A2 đối xứng
Q qua B 0 C 0 . Trung trực A0 A2 cắt B 0 C 0 tại A3 . Xác định B3 , C3 tương tự. Áp dụng
bổ đề 1 và bổ đề 2, ta suy ra A3 , B3 , C3 thằng hàng.

Ta có
∠RBC = ∠RP C = ∠P AC + ∠P CA = ∠A0 AB + ∠C 0 CB = ∠C 0 B 0 A0 .
Chứng minh tương tự ta cũng có ∠RCB = ∠A0 C 0 B 0 nên hai tam giác RBC và
A0 B 0 C 0 đồng dạng. Hơn nữa, ∠A2 B 0 C 0 = ∠B 0 C 0 C = ∠B 0 BC = ∠QBC, tương tự
A1 B
A3 B 0
∠A2 C 0 B 0 = ∠QCB, nên ta suy ra
=
. Từ đó, chú ý rằng A3 , B3 , C3
A1 C
A3 C 0
thẳng hàng nên ta có
A1 B B1 C C1 A
A3 B 0 B3 C 0 C3 A0
·
·
=
·
·
= 1.
A1 C B1 A C1 B
A3 C 0 B3 A0 C3 B 0
Theo định lí Menelaus, ta có A1 , B1 , C1 thằng hàng.
Bài toán được chứng minh hoàn toàn.
Nhận xét. Ý thứ nhất của bài toán khá dễ chịu với mô hình điểm Humpty, có thể được
giải quyết nhẹ nhàng bằng biến đổi góc. Trái lại, ý b) thực sự vô cùng thử thách, phức
tạp cả về mặt ý tưởng lẫn hình vẽ, có thể coi là ý khó nhất trong cả kì thi.

14