CHẾ LAN VIÊN – NGỌN THÁP KỲ QUAN ĐỒ SỘ THI CA HIỆN ĐẠI

Gửi bởi: Nguyễn Thị Vân vào ngày 2019-05-15 10:08:52 || Kiểu file: DOCX

Nội dung tài liệu Tải xuống

Các tài liệu liên quan

Loading...

Thông tin tài liệu

CHÊ LAN VIÊN – NGON THAP KỲ QUAN ĐỒ SỘ THI CA HIÊN ĐAI
Đoan Trong Huy (*)
Chê Lan Viên (1920 – 1989) la m ôt nha thơ lơn, môt nha văn hoa tiêu bi êu – ma cu ôc đ ơi va
sư nghiêp thi ca găn bo chăt che v ơi đơi sông Dân tôc va s ư nghi êp Cach mang. Cac sang tac
thơ va trươc tac phê binh, tiêu luân trên nhiêu pham vi cua ông co anh hương rông rai va co
tac đông tich cưc đên đơi sông văn hoc va văn hoa Viêt Nam hiên đai.
Luôn sông hêt minh vơi thơi đai, Chê Lan Viên chinh la ng ươi ca si hao hung hang đ âu c ua
môt thơi lich sư. Tiêng thơ cua ông thât xưng đang la tiêng noi nhân danh Dân tôc, Cach
mang va Chân ly con vang vong mai vơi thơi gian.
*
Hành trình và vai trò nhà thơ Chê Lan Viên là rất tiêu biểu.
Đo la hanh trinh tư Thap nga thi ca d ấn thân manh bươc tơi Quang trương xa hôi nhân
quân, “từ thung lung đau thương ra canh đông vui” .Ban thân nha thơ đa vươt thoat cai mê
cung bê tăc, cai tuyêt lô siêu hinh đê nhân ra cuôc đơi hiên hưu, co thưc cua nhân dân. Cuôc
tim đương ấy đây nhoc nhăn va dung cam như nha thơ tư b ach: “Đi xa vê hoa ch âm/ Biêt
bao là nhiêu khê”
Cach mang đên đa đôi đơi va đôi thơ, đưa ca đôi ngu vao đai lô cach mang va con đương lơn
cua văn hoc nghê thuât mơi.
Chê Lan Viên đa manh dan dấn bươc trên con đương lưa chon va đa co cuôc hanh trinh gian
nan, vất va con keo dai su ôt nhưng ngay đâu khang chiên chông Phap. Nha th ơ đi th ưc t ê
chiên đấu tư kha s ơm. Tuy nhiên, đâu oc con u mê trong “hàng triêu nôi buôn” hư ao. Con
ngươi đa qua nhưng cơn sôt vơ da đê thay da, đôi thit, khoe khoăn, lơn lên.
Ánh sáng và phù sa la dấu ấn ro rêt vê s ư chin l ai cua môt hôn thơ trong ch ê đ ô m ơi.
Cuôc lên đương đây hưng thú va hao hung.
Chê Lan Viên nhanh chong đi vao đôi ngu nhưng ngươi mơ đương manh me , tao bao, tao ra
môt thơi đai thi ca mơi cach mang.
Đăc biêt cac tac phâm nhưng năm chông My đa nâng nha th ơ lên môt tâm cao mơi. V ơi
nhưng nô lưc đôi mơi va sang tao nghê thuât, Chê Lan Viên đa v ươt lên tuyên đâu, tr ơ thanh
môt trong nhưng ngươi dân đương xuất săc cho thi ca đương thơi.
Đo la hanh trinh mơ đương va dân đương bên bi, qua cam va sang tao cua nha văn – chiên si
cach mang, môt hanh trinh ve vang rất đang tư hao.
*
Chê Lan Viên có thể được vinh danh là ca sĩ hào hùng thời đại mới.
Cach mang thang Tam đa mơ ra Ky nguyên mơi cho dân tôc – Ky nguyên cua Đôc lâp,Tư do.

1

Ba mươi năm ( 1945 – 1975) la môt cuôc thư thach gay go, quyêt li êt đ ê b ao v ê n ên đ ôc l âp,
thông nhất, bao vê ly t ương tư do, dân ch u va quy ên sông hanh phúc cua ng ươi dân. Đây
cung chinh la thơi ky ma Dân tôc nhip bươc cung Thơi đai.
Thơi đai mơi – thơi đai sôi đông dư dôi cua ba dong thac cach mang đa đao luyên con ng ươi
dân tôc trơ thanh nhưng chiên si dung cam, kiên cương trong lao đông san xuất va chiên đấu.
Đông thơi, thơi đai mơi cung tao nên nhân cach cao đep cho văn nghê si va ch ăp canh ươc
mơ sang tao cua ho.
Chê Lan Viên đa trơ thanh môt nhân cach lơn mang tâm voc vươt tr ôi trong hoan c anh l ich s ư
thơi đai.
Trươc hêt, nha thơ co môt con măt nhin lich s ư va nghe tiêng noi thơi đai : ViệtNam – Hô
Chí Minh “Và danh hiêu Hô Chi Minh xu ât hiên trên xư s ơ tr ông đông bôn nghin năm nh ư
vây đo/ Phai co nhưng trông đông mơi, nhưng hung ca mơi thơi đai ta ca vang công đưc cua
Ngươi” (Thời sư he 72, bình luân)
. Ca ngơi Hô Chí Minh la ca ngơi thơi đai mơi- thơi đai Hô Chi Minh. Va đo cung la sư tôn
vinh Lanh tu biêu trưng cho Dân tôc, cho Đât nươc trong thơi đai.
Hoa trước lăng Người gôm môt sô bai th ơ viêt vê Bac t ư 1954 – 1976, la ti êng thơ xuất
săc, rất tiêu biêu như môt thê tung ca mơi cach mang sang tao cua Chê Lan Viên. Cung nh ư
Tô Hưu, môt đơi Chê Lan Viên vi êt vê lanh tu cung la qua trinh t ư nâng minh lên: “Ta nhân
vào ta phâm chât cua Ngươi” đê lam minh, xưng tâm môt ca si đu y th ưc va tâm huyêt thấu
hiêu tâm hôn nhân cach thơi đai Hô Chi Minh.
Cai Tôi trư tinh nhân danh ca nhân đa d ân dân mang tư cach công đông thê h ê va toan dân.
Giong điêu tư Người thay đôi tôi, Người thay đôi thơ tôi co sư g ăn kêt riêng chung ro rêt
như sư đ ôi chiêu song hanh rất tư nhiên ca nhân v ơi lanh tu. Sau nay, Ta bao trum lên môi
dong thơ: “Và ta yên tâm đi trên trai đât này/ Co Bac bên minh, co Bac đâu đây” (Giờ phut
chót), “Tiêng khoc lọc hôn ta như lưa choi ngơi” (Tiêng khóc đuc Việt Nam thành môt
khôi), “Nhân vào ta phâm chât cua Ngươi/ Ngơ nh ư ca tâm h ôn ta đôi khac” (Ta nhân vào
ta phâm chất cua Người). Va ơ rất nhiêu bai khac nưa: Cách mạng, chương đâu; Đoc văn
Người; Di chuc cua Người; Lôc cua đời; Người chăng có gì riêng; Tr ân đánh c ua tình
thương; Nêu quên thanh gươm, ta chăng hiểu Người; Trong lăng và ơ bên ngoài.
Chê Lan Viên đa quan sat, chiêm nghi êm lanh tu ơ m oi vi th ê, tư cach đê tim ra nh ưng net
phâm cach đăc trưng, tiêu biêu – Người đi tìm Hình cua Nước... Nhưng hôm nay, Bac là
mặt trơi chiên thắng... Trên tât ca. Bac là vị tương… Co gi la? Bac chinh là T ô qu ôc…Còn
như Ngươi, Ngươi đa hoa hương sen… Ngôi sao sang đưa ta qua đêm trương thê kỷ/ Đa
thành mặt trơi choi lọi binh minh…”
Hô Chi Minh đông thơi mang hai vi thê cua xây dưng hoa binh va chiên đ ấu, chi ên th ăng
trong nươc, cung như trên thê giơi:
Trong thê giơi bao tàn này, Ngươi là nhưng bong cây xanh
Trong thê giơi bao tàn này, Ngươi cung là vị tương Hô Chi Minh
2

Chê Lan Viên la môt trong nhưng ngươi xây dưng thanh công nhất hinh t ương toan v en tuyêt
vơi Hô Chi Minh – môt con ngươi đa trơ thanh huyên thoai cua nhân loai “ Bac nằm kia như
môt sự kêt tinh… Bac nằm kia, tinh khiêt tuyêt vơi (Ta nhân vào ta phâm chất cua Người).
Khuynh hương cua Chê Lan Viên, cung như cua Tô Hưu, la miêu ta cai vi đai nh ưng k êt hoa
đươc net phi thương trong cai binh thương.
Hinh tương Hô Chi Minh trong thơ Chê Lan Viên tâp trung vao viêc thê hiên b âc thiên tai
cach mang lôi lac
Hô Chi Minh – nha tư tương đao đưc, bâc hiên triêt:
… Đây cung là nhà hiên triêt hiểu chô đên, chô đi sự vât
… Bac nghe bể và tim ra quy luât
… Ngôi sao sang đưa ta qua đêm trương thê kỷ.
Hô Chi Minh – hiên thân cua chiên đấu va chiên thăng:
… Cua trăm chiên trương, đây ngươi chiên sĩ
Từng xông pha từ bao tuyêt châu Âu đên tu nguc phương Đông
… Là chiên thắng huy hoàng trơi Tô quôc
Ngươi hoa dựng xây, ngươi hoa vun trông
… Canh phượng hoàng bao bung cua nhưng trơi cach mang.
Hô Chi Minh – ngon cơ sang lang cua chu nghia nhân văn cach mang:
… Họ khoc môt ngươi Cha – môt con ngươi, ngươi nhât
… Muôn vàn tinh yêu thương trum lên khắp quê hương
… Bac nằm đây, lòng đông đên trăm nơi.
Cung vơi dư luân xa hôi, tinh cam tôn vinh cua nhân dân thê giơi, Ch ê Lan Viên đa nâng lanh
tu Hô Chi Minh lên hang vi nhân cua lich sư nhân loai, ngươi gop phân tich cưc va hiêu qua
vao sư nghiêp giai phong nhưng phân Ngươi cung khô, sang tao nên văn hoa, văn minh nhân
loai.
Tuy nhiên, nhân vât huyên thoai Hô Chi Minh vân la câu hỏi mơ vơi dân tôc va nhân loai. Đo
la tâm cao đăc hiêu cua nha thơ tri tuê Chê Lan Viên:
Vơi đât nươc sinh ra minh, Bac vân là điêu bi mât
Môt thê hê, vài thê hê chúng ta chưa đu hiểu hêt Ngươi
Cư môi bươc đi lên, dân tôc lai định nghĩa vê Ngươi từ ban chât
Đọc vào sự nghiêp, núi sông, Di chúc cua Ngươi và hỏi “Bac là ai”
3

Thời sư he 72, bình luân
Nư si Ấn Đô Amrita Pritam cung co chung y tương ấy: “Đưc vua ta nghe noi đo là ai? Thanh
nhân đo là ai?... Đo là ai… Ngươi yêu thương nhân loai là ai đo? Bâc hiên nhân đo là
ai? (Hô Chí Minh).
Tô quôc la hinh tương nôi bât va bao trum trong thơ Chê Lan Viên. Hinh tương ấy thương
đươc ve nên băng canh tương my lê, ky vy va hao hung tư Ánh sáng và phù sa lai sang đep
ky la trong nhưng tâp thơ tiêp theo. Qua đo la cam quan lich sư thât manh me: “Buôi đât
nươc cua Hung Vương co Đang/… Môi ngươi dân đêu được thây Bac Hô”.
Đăc biêt la ve đep thơi đai, ve đep hiên tai cua sư nghiêp thê ky: “Tô quôc bao giơ đẹp thê
này chăng?”. Đo la Tô quôc đôc lâp tư chu, đươc xây đăp băng xương mau thê hê tiêp th ê
hê: “Như Hông Lĩnh tự minh xây núi lơn/ Cưu Long dài đam nhiêm lây phu sa” (Con mắt
Bạch Đằng – Con mắt Đông Đa).
Hinh tương Tô quôc thương găn vơi hinh tương lanh tu: “Bac chinh là Tô quôc”, đông thơi
găn vơi con ngươi dân tôc.
Con ngươi Viêt Nam trong thơi đai cung la môt hinh tương tuyêt đep trong thơ Chê Lan Viên.
Đo la nhân vât trung tâm cua cuôc sông tư sau Cach mang.
Đo la con ngươi tư chân trơi môt ngươi đên chân trơi moi ngươi. Theo tưng chăng đương
lich sư, đo la tư tôi đên ta rôi tôi – ta hay ta – tôi: con ngươi cua chu nghĩa tâp thể trong xa
hôi dân chu tư do.
Sau đo, nôi bât trong thơi chông My la con ngươi cua chu nghia yêu nươc anh hung m ơi: con
ngươi thơi đai – thơi đai cach mang hao hung.
Trong tâp Ánh sáng và phù sa, Tiêng hát con tàu la tiêng hat lên đương, tiêng hat xây dưng.
Thưc chất, đây la môt thư thach hêt sưc mơi me cua nhưng ngươi lao đ ông trên cac d ăm
đương, trên cac công trương xây dưng Tô quôc. Tàu đên, tàu đi la tiêng hat cua ngươi thơ
mo, cung la tiêng reo vui vua con ngươi trong cuôc sông hanh phúc mơi.
Cuôc đấu tranh đê hoa hơp riêng – chung la môt hiên trang lich sư. Tâm tr ang riêng c ua nha
thơ cung phân nao thê hiên vơi niêm chung.
Con ngươi phai gat bo moi buôn đau, lo toan cu đê tim niêm vui mơi : “Mươi năm chiên
tranh, vàng ta đau trong lưa/ Nay trơ vê ta lây lai vàng ta” .Nhât ký môt người chữa
bệnh miêu ta nhưng “anh năng vang”, nhưng “hương thơm” đâu tiên:
Khi được lúa ta được ca chim trơi đên hot
Hanh phúc khi tra vê hanh phúc hoa thành đôi.
Tuy nhiên, môt cuôc chiên đấu mơi lai diễn ra.
Chu nghia yêu nươc thiêng liêng đươc khơi dây. Nha thơ dong dac cất lên tiêng noi đ ây
quyên uy: “Yêu Tô quôc là điêu không thể giâu”. Chân ly dân tôc, cung la le phai cua loai
ngươi: “Ngươi bị giêt phai vung lên nô súng”.
4

Hoa ngày thường, Chim báo bão la ban hung ca khơi đâu cho thơi chông My. Con ngươi bất
khuất tiên hanh vu trang tư giai phong minh:
Hàng triêu anh hung cua chúng ta đang còn tai ngu
Hàng triêu anh hung mơi lên đương, súng chắc trong tay
Ở đâu? ơ đâu? ơ đất anh hùng
Tô quôc bao giờ đẹp thê này chăng (1965), Con mắt Bạch Đằng – con mắt Đông
Đa (1966) la tiêng goi thôi thúc xung trân. Suy nghĩ 1966 gơi môt hao khi truyên thông
… Thê cua ta là thê cuôn sông Hông
… Từ trân Hoa Lau, từ cọc Bach Đằng
Cho đên buôi ha trăm nghin “thần sâm sét”
Bai thơ kêt thúc băng y chi quyêt liêt:
Ôi! Hôm nay lòng ta như họng súng
DIỆT MỸ LÀ CAO CẢ CỦA TÌNH YÊU
Nhưng tâp thơ chông My: Những bài thơ đánh giặc (1972), Đôi thoại mới (1973), Ngày vĩ
đại (1976) vang đông chiên trân va chiên công. Cho đên tân Hái theo mùa (3/1977) vân con
âm hương hao hung, kêt thúc băng hai bai thơ đâm chất anh hung ca: Ngày vĩ
đại (5/1975), Thơ bô sung (19/5/1975) viêt vơi khi thê Đai thăng mua xuân 1975.
Nôi lên trên binh diên cuôc khang chiên chông My thân thanh la hinh anh nhân dân anh hung,
chiên si anh hung.
Ly tương Không co gi quý hơn đôc lâp, tự do ngơi sang qua nhưng dong thơ. Chu nghia anh
hung như môt hao khi mơi cua dân tôc trong thơi đai.
Viêt Nam mang vi tri đia – lich sư, đong chôt “nga ba mau” gi ưa cac dong đ ôi đ ich,
cac lưc lương đôi khang vê y thưc hê, vi vây phai ganh tr ong trach co môt không hai: “Lịch
sư gọi “co mặt” thi Viêt Nam co mặt” (Đường sáng tuyệt vời).
Ly tương chiên đấu rưc sang trong môi hôn ngươi: “Ta xé minh ra ngang dọc chiên hào/ Cho
Tô quôc liên sông núi van đơi sau”. Cao ca thay la nghia khi thiêng liêng:
Viêt Nam chịu van ngày lưa đan
Cho nghin năm nhân loai ngâng cao đầu
Thời sư he 72, bình luân
“Phep la” Viêt Nam đươc hiên hinh qua đất nươc, con ngươi:
Môi gié lúa đêu muôn thêm nhiêu hat
Gô trăm cây đêu muôn hoa nên trầm
5

Môi chú bé đêu nằm mơ ngựa sắt
Môi con sông đêu muôn hoa Bach Đằng
Tô quôc bao giờ đẹp thê này chăng?
Ngươi linh đanh giăc không chút phân vân. Long qua cam hy sinh bất chấp ca vu khi hat
nhân: “Thần chiên thắng, là nhưng ngươi ao vai/ Nhưng binh nhât, binh nhi mươi tam tuôi”.
Anh hung cach mang la anh hung quân chúng, vô cung binh di ma hêt sưc phi thương. Ngươi
dân đanh giăc con vi sưc manh vô hinh cua cac truyên thông văn hoa dân tôc: “Đêm thắng
giặc Bao Ninh, mẹ Suôt ngâm Kiêu” (Gửi Kiều em những năm đánh Mỹ).
Anh hung va lac quan: “Ta đôi triêu tân bom mà hai mặt trơi hông / “Ta mọc dây trươc mắt
nhin nhân loai”
Chu nghia lac quan Viêt Nam cung la nguôn sưc manh chiên thăng. Con ngươi chiên đấu tin
tương va hy vong manh liêt ơ chiên thăng cuôi cung cua chinh nghia trên phi nghia, bao tan,
văn minh trên da man, huy diêt: “Vành vanh Vầng – Trăng – Nghin– Năm vân là Gương –
Mặt – Viêt – Nam cươi/ Mặt tuc ngư, hò khoan bôn mua trong suôt” (Suy nghĩ 1966).
Kêt tu trong chu nghia anh hung Viêt Nam la tri tuê siêu viêt c ua “cai n o th ân” chi ên l ươc,
chiên thuât. Dung găn vơi Tri trên cơ sơ cua Nhân – môt tinh yêu cao ca, lơn lao: “Ta đa yêu
Viêt Nam đẹp, Viêt Nam thơ, bat ngat câu Kiêu, bơ tre, mai ra,…/ Mai đinh cong như bàn tay
em gai giưa đêm chèo,/ Canh cò Viêt Nam trong hơi mat xâm xoan, cò la,/ Cai đôn h âu, nhân
tinh trong nét cham chua Keo” (Thời sư he 72, bình luân.
Thơ Chê Lan Viên môt thơi đa lam biêu hiên hinh anh sang đep cua Tô quôc Viêt Nam đông
thơi vơi gương măt va tâm hôn cua Con ngươi Viêt Nam trong thơi ky lich sư mơi: “Nay
nhân loai gọi và ta nghe thơi đai gọi”.
Viêt Nam đa trơ thanh lương tri va lương tâm thơi đai.
Thơ Chê Lan Viên đa vươt lên nhiêu thơ đương thơi chinh vi đa co sư cân băng cân thiêt cua
ca tinh cam va ly tri, giưa cai rưc lưa va cai tươi xanh. Hoa ngày thường, Chim báo bão đa
thê hiên khuynh hương ấy, la nhưng trang thơ lam diu mat tâm hôn trong bao lưa chiên tranh.
Hôn thơ phong phú Chê Lan Viên đa nhâp vao cơn bao lơn cua thơi cuôc. Tuy nhiên, hôn th ơ
ấy cung rung đông thiêt tha sâu đăm vơi đơi thương, vơi ve đep cua thiên nhiên va tinh
ngươi.
Quan niêm thơ cua ông cung la ươc nguyên chinh đang: th ơ phai vưa la h âm chông gi êt gi ăc,
lai vưa la canh hoa mat măt cho đơi. Co nhưng xúc đông trong tinh cam gia đinh: Bé Thắm
đàn, Con đi sơ tán, Sung bên bàn,… Nhưng ky niêm không thê nao quên vê cai ban hoc năm
xưa, quyên vơ xưa,… nhưng nhin khâu AK dưng bên tương vân: “Giuc con đi đên chiên
hào/ Thiêng liêng nghe tiêng gọi đầu từ đây”.
Tinh yêu đăm thăm, thuy chung, thiêt tha, xao xuyên, thâm trâm trên nhưng dong th ơ: Tình
ca ban mai, Hoa đào nơ sớm, Hoa trắng đỏ,…
6

Hung ca xen lân vơi tinh ca, vưa tri tuê vưa trư tinh, tinh tao ma mê say… Đo la Hoa những
ngày thường: “Lưa đan, hoa mua cư nơ… Yêu qua thành hoa chiên đâu”.
Thơ Chê Lan Viên như vươt qua thơi gian, đa thê hiên đươc chân thât bô măt tinh th ân con
ngươi Viêt Nam yêu thương va chiên đấu môt thơi cho mai mai.
Chê Lan Viên co hai tâp thơ giai đoan sau nay: Hoa trên đá (1984), Ta gửi cho mình (1986).
Đây la cac tâp thơ co nhưng thay đôi quan trong vê tư tương va nghê thuât, đi thẳng vao thê
sư, măc du con co âm hương sư thi. Khuynh hương chinh luân đa chuyên sang triêt luân v ơi
suy tư, chiêm nghiêm vê đơi va thơ. Ba tâp Di cảo thơ, trong đo hơn 300 bai vao mấy năm
cuôi đơi đươc gom lai, công bô va đăc biêt, đươc nhân giai thương Hôi Nha văn năm 1994.
Nha thơ phac hoa thêm môt sô net vê con ngươi nhân tinh thê thai, trong đo co ca sư lưu giư
nhưng tinh cach tôt đep va nhưng biêu hiên mơi cua tiêu cưc xa hôi thơi ky hâu chiên vao
đêm trươc Đôi mơi.
Chê Lan Viên vân manh dan suy tư, sơm thay đôi nhân thưc, dam “nghi lai”, “suy nghi êm
lai” nhiêu vấn đê lơn vê cuôc đơi liên quan đên chiên tranh, xây dưng. Đan l ông tư nghiêm
ban thân, nha thơ tiêp tuc phê phan nhưng điêu đang phê phan, phu đinh nhưng cai đang phu
đinh va khẳng đinh ly tương hương tơi tương lai.
Trươc sau Chê Lan Viên vân la môt nha thơ kiên đinh, can tr ương va trung thanh v ơi ly t ương
cao đep, xưng đang vơi vai tro lich sư la ngươi ca si hao hung cua thơi đai mơi cach mang
*
Chê Lan Viên la môt ngon cờ cách tân cua thơ ca hiện đại Việt Nam
Cuôc đấu tranh, vân đông tư thân cua Chê Lan Viên la môt qua trinh đây qua cam. . Khi đã có
hướng rôi, nha thơ bươc hẳn vao quy đao nghê thuât mơi va trang bi cho minh nhưng quan
niêm mơi như vu khi hiêu nghiêm đê vao cuôc đấu tranh cho thăng lơi ngh ê thu ât cach
mang.
Trươc hêt la biêu hiên khuynh hương đôi mơi nghê thuât Chê Lan Viên trong ch ăng đ ương
thơ tư 1945 – 1975.
Thơ mang khuynh hương chinh trị nôi bât va bao trum sang tac. Đo la thơ lấy cam hưng sang
tao trưc tiêp tư nhưng sư kiên chinh tri, đăc biêt la nôi lên trong thơi đanh My
Thơ đông thơi thê hiên môt quan niêm nghê thuât mơi vê con ngươi, vê thê giơi va lich
sư.Tư con ngươi phi chinh tri, con ngươi cô đơn, siêu thoat trong thơ trươc 1945 đên con
ngươi chinh tri - nhân vât cua thơi đai mơi la môt sư phat hiên lơn lao, ky diêu.
Gửi các anh nhân ra con ngươi quân chúng cach mang. Ánh sáng và phù sa phat hiên con
ngươi ly tương tâp thê. Nhưng năm chông My, sang tac thơ Chê Lan Viên nh ân di ên va tôn
vinh con ngươi khi phach dân tôc qua chu nghia yêu nươc anh hung.
Thi phap mơi thê hiên qua cam quan không gian va thơi gian, nghê thuât mơi đa dang, phong
phú, linh hoat, sinh đông.
7

Tư duy thơ đao lôn cach mang: tư hương nôi chuyên qua hương ngoai. Cai tôi khep kin đa
bung ra, hương thẳng vao nhưng vấn đê trong tâm cua dân tôc va thơi đai. Đa co s ư hoa h ơp
hai con ngươi riêng – chung trong tâm hôn thơ. Ngôn ngư thơ, giong đi êu th ơ cung thay đ ôi,
biên hoa, đa âm săc va phưc điêu hơn.
Âm hương chung la trư tinh ca nhân hoa lân trư tinh s ư thi. Tai hoa qua tri tu ê, tâm tinh g ăn
triêt ly. Hung ca hao sang nôi lên vang dôi, nêu bât ly tương dân tôc trong thơi đai:..
Khuynh hương vân đông cua thơ Chê Lan Viên tư sau 1975 đi vao môt bươc ngoăt mơi.Chê
Lan Viên tư khai thac lich sư dân tôc chuyên vê hương thê sư - đao đưc trên th ê tai tr ư tinh
chinh tri đa co đôi khac.Vân co âm hương cua chiên đấu, nhưng la tai hi ên chi ên tranh, qua
đo la sư chiêm nghiêm trên môt tâm cao triêt ly mơi trên cơ sơ nhân thưc ro đơi sông đa đoan,
đa sư, chuyên đơi tương như binh thương ma co ca phưc tap, dư dôi.
Khuynh hương tư duy hương nôi như sư đao chiêu vơi hương ngoai .Nôi lên trong thơ la
nhưng triêt luân nhân sinh. Ngôn ngư mơi mang chất đơi hơn. Giọng trầm đa thay cho giong
cao. Nha thơ vân hat ca manh me nhưng sâu lăng, trâm tinh. Thưc chất, đo la sư chuyên biên
điêu tâm hôn thi si
.
Nhin chung lai,co thê ghi nhân công lao va vai tro Chê Lan Viên trên môt s ô ph ương di ên n ôi
trôi
Thê tai trư tinh chinh trị - trư tinh công dân ngay cang trơ nên phô biên.co đong gop
tich cưc cua Chê Lan Viên.
Khuynh hương chinh luân, triêt luân đăc biêt nôi bât thơi chông My la công lao dân đâu cua
nha thơ tri tuê giau suy tương.
Cung nôi bât la khuynh hương hiên đai hoa thơ cua Chê Lan Viên co anh hương sâu rông
trong phat triên thơ ca trên môt sô phương diên. Đăc biêt la đinh hương dân chu hoa nhăm
khai mơ cho thơ tự do môt san phâm đa đinh hinh trên thi đan mang đăc hiêu Chê Lan
Viên.Thê nghiêm thơ văn xuôi cung vơi thơ tự do la thơ điêu noi mơi. Đo la sư biên hoa
cua phú, cao va hịch thơi văn hoc trung đai. Vân mang net cô điên, nhưng đa co thêm net hiên
đai đươc thê hiên đăc săc trên thê thơ. Tư tuyêt cua Chê Lan Viên cung bôn câu, nhưng
chấp nhân ca 7,8 va tư do .
Sau cung ma cung chinh la trươc hêt, phong cach nghê thuât thơ mang net cơ ban tri tuê suy
tương tân kỳ đa va đang co anh hương manh me đên nhiêu thê hê đương đai.
***
Đơi thơ Chê Lan Viên co ba ngon thap lơn - cum tac phâm đinh cao - ưng vơi ba thơi
ky: Điêu tàn va Thơ không tên trươc 1975; Ánh sáng và phù sa vơi Hoa ngày thường Chim
báo bão va cum thơ chông Mỹ (1955 – 1975), Di cảo thơ (3 tâp).
Nhin chung lai, nha thơ hiên lên như môt Ngọn thap kỳ quan đô sô thi ca hiên đai.
8

Sư nghiêp thơ con găn liên vơi văn trươc tac nghiên cưu, ly luân, phê binh đa kh ẳng đ inh v i
tri chăc chăn cua nha thơ lơn trong lich sư văn hoc dân tôc.
Chê Lan Viên la nha thơ tiêu biêu cua thê ky - thê ky XX bi trang, anh dung cua dân tôc cung
la nha thơ cua nhưng thê ky tương lai.
CHÚ THÍCH
(*) PGS.TS Trương Đai hoc Sư pham Ha Nôi.
TÀI LIÊU THAM KHẢO
[1] Đoan Trong Huy (2006), Nghệ thuât thơ Chê Lan Viên – Đai học Sư pham.
[2] Đoan Trong Huy (2007), Chê Lan Viên – Tinh hoa văn thơ thê kỷ XX – Giao duc.
[3] Đoan Trong Huy (2009), Ngon tháp kỳ quan Chê Lan Viên – nhìn từ hôm nay – Tap
chi Hôn Viêt sô 24.
[4] Đoan Trong Huy (2014), Chê Lan Viên – nhà tư tương làm thơ – Tap chi Hôn Viêt sô 82.
[5] Nhiêu tac gia (2000), Chê Lan Viên – Về tác gia và tác phâm – Giao duc.
[6] Nhiêu tac gia (2000), Chê Lan Viên giữa chung ta – Giao duc, Trung tâm Nghiên cưu
Quôc học.

9