Cộng đồng chia sẻ tri thức Doc24.vn

Ai đã đặt tên cho dòng sông

Gửi bởi: Nguyễn Thu Hương vào ngày 2019-11-12 03:34:07 || Kiểu file: DOCX Lượt xem: 277 | Lượt Download: 0 | File size: 0.047229 Mb

Nội dung tài liệu Xem trước tài liệu

Link tài liệu:
Tải xuống

Các tài liệu liên quan

Thông tin tài liệu

Từ mấy trăm năm nay, dòng Hương giang của kinh thành Huế đã được ca tụng trong th ơ văn c ủa các đấng
tài hoa như Lê Quý Đôn, Cao Bá Quát, vua Duy Tân, Hàn Mặc T ử, Tr ần Thanh M ại, T ố H ữu,… Tác ph ẩm
của họ có thể ví như những món quà mà mỗi thế hệ văn nhân sáng tác để riêng tặng dòng sông này. Có l ẽ,
không một dòng sông nào ở Việt Nam nhận được nhiều quà tặng đến th ế! Điều này đã bi ến H ương giang
thành một văn ảnh tuyệt vời trên cái nền của di sản văn hóa Huế. Kể từ nh ững th ập niên cu ối cùng c ủa th ế
kỉ XX, Hương giang và Huế lại có thêm một món quà mang hơi thở của cuộc s ống mới, đó là tác ph ẩm “Ai
đã đặt tên cho dòng sông”, bút kí của HPNT.
Tiểu sử và hành trạng HPNT
HPNT sinh 9.9.1937 tại Huế, nguyên quán làng Bích Khê, phủ Triệu Phong, t ỉnh Qu ảng Tr ị. Ông xu ất thân
trong một gia tộc có nhiều đời khoa bảng. Truyền nhân họ Hoàng có nhiều ng ười hi ển đạt, l ưu danh trong
sử sách và trên bảng vàng, bia đá. Bản thân HPNT cũng là một người con ưu tú. Lúc đi h ọc, hai l ần đ ỗ th ủ
khoa
Linh hồn của bài viết chính là vẻ đẹp huyền thoại của dòng sông H ương qua ngòi bút tài hoa và lãng m ạn
của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
Chân dung văn học HPNT: Khói lửa, máu và nước mắt của đ ồng bào, đ ồng chí, đ ồng đ ội đã trui rèn ngòi bút
của ông thành một vũ khí chiến đấu sắc bén trên trận địa văn học nghệ thuật.
Nguyễn Tuân nhận xét “Ký của HPNT có rất nhiều ánh lửa”
Tô Hoài “HPNT trầm cả tâm hồn và khuôn mặt cuộc đời cùng với đất trời sông nước của Huế”
Để giải đáp câu hỏi “ADDTCDS” tác giả phải sống chung với dòng sông trên su ốt hành trình c ủa nó. Ph ải
có bề dày kiến thức sách vở để phục hiện chân dung văn hóa của dòng sông trên dòng chảy thời gian lịch sử,
phải trung thành với dòng sông như lòng trung kiên với Tổ quốc; phải hiếu thảo v ới dòng sông nh ư đ ứa con
biết ơn dòng sữa ngọt ngào của người mẹ; phải say đắm, thủy chung với dòng sông nh ư m ối tình l ớn ch ỉ
dành cho một người yêu. Sau cùng, là phải có một bút lực thâm hậu cùng m ột bút pháp tài hoa đ ủ s ức quy ến
rũ bạn đọc. Đây chính là thế mạnh đã được khẳng đinh trong bút kí ADDTCDS của HPNT.
AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
Hoàng Phủ Ngọc Tường
I/ TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
a. Cuộc đời:
- Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm 1937.
- Ông sinh ra tại Huế vì thế ông gắn bó sâu sắc với Huế.
- Là người có hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực đặc biệt nhất là sử học, địa lý văn hóa ở Huế.
b. Sự nghiệp:
- Ông viết rất nhiều tác phẩm: Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu, rất nhiều ánh lửa, ai đã đặt tên cho dòng
sông…
- Phong cách nghệ thuật: Có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ tình với những liên tưởng
mạnh mẽ và một lối hành văn mê đắm tài hoa.
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Tác phẩm là bài kí xuất sắc của Hoàng Phủ ngọc Tường được viết tại Huế, vào ngày 4-1-1981, sau đó in
trong tập sách cùng tên.
b. Nhan đề:
- Là một câu hỏi lạ, tạo sự tò mò, sự hứng thú nơi người đọc.
- Mở ra nội dung của tác phẩm:
+ Vẻ đẹp của sông Hương.
+ Huyền thoại đẹp về sông Hương.
c. Bố cục: 3 phần
- Đoạn trích nằm ở phần 1, và tóm tắt phần 2,3
- Bố cục đoạn trích: 2 phần
1

• Phần 1; từ đầu đến quê hương xử sở: thủy trình của sông Hương.
• Phần 2: còn lại: dòng sông của lịch sử thơ ca.
II/ TÌM HIỂU TÁC PHẨM:
1. Vẻ đẹp sông Hương ở vùng thượng nguồn
- Mở đầu:
+ Khẳng định “Trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến” -> lời tự sự của HPNT
hết sức dung dị, tự nhiên. Thông qua đó, nhà văn khẳng định sông H ương là m ột dòng sông đ ẹp trong nh ững
dòng sông đẹp trên thế giới. Trong tác phẩm này, ở phần giữa, tác giả cũng nhắc đến những dòng sông đẹp.
+ Điều đặc biệt: sông Hương chỉ thuộc về một thành phố duy nhất là thành phố Huế.
-> Lời văn mở đầu chính là lời khẳng định đầy tự hào của tác giả về sông H ương. Trong l ời văn đó, tác gi ả
bộc lộ tình yêu với con sông xinh đẹp của mình. Với HPNT, sông Hương giống một ng ười tình mà tr ước khi
viết về nó, nhà văn đã có hơn 40 năm sống bên cạnh dòng sông này, am hiểu v ề sông H ương, am hi ểu l ịch
sử, địa lí, văn hóa xứ Huế. Bởi vậy, trong tâm trí HPNT, sông Hương là một dòng sông đẹp.
- Vẻ đẹp của sông Hương
“Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó đã là một bản trường ca của r ừng già, r ầm r ộ gi ữa bóng cây
đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và cũng có lúc
nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi của hoa đỗ quyên rừng”.
HPNT khắc họa sông Hương trong mối quan hệ mật thiết với Trường Sơn và rừng già
+ Vẻ đẹp hùng vĩ: tác giả mở ra những so sánh, liên tưởng độc đáo.
. Bản trường ca: dài, bất tận, ngời lên nét đẹp của sử thi hùng tráng, nhiều tiết t ấu. HPNT có liên
tưởng sáng tạo, sông Hương đã sống nửa cuộc đời với rừng già Trường Sơn. Có l ẽ, vì l ấy không
gian địa lí để đo thời gian cuộc đời nên tác giả ví sông Hương là một bản trường ca chăng?
. Giống cơn lốc xoáy vào những đáy vực bí ẩn.
. Cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại
-> Sức mạnh bản năng
-> So sánh liên tưởng độc đáo với những động từ, tính t ừ cuồn cuộn, mãnh liệt tác gi ả đã cho th ấy dòng
chảy mãnh liệt của sông Hương. Với am hiểu về cấu trúc địa lí của sông Hương, HPNT nhận ra r ằng sông
Hương ở thượng nguồn phải chảy qua rất nhiều đồi, dốc, vực nên dòng chảy rất mạnh mẽ, dữ dội nên đã
rạo ra vẻ đpẹ hùng vĩ của dòng sông này.
+ Vẻ đẹp trữ tình: dịu dàng và say đắm. Tác giả đã điểm tô thêm vào hai bên dòng sông s ắc màu đ ỏ c ủa hoa
đỗ quyên rừng.
Như vậy, sông Đà và sông Hương ở thượng nguồn rất giống nhau. Trong con m ắt h ội h ọa c ủa HPNT, mái
tóc người con gái Hương giang cũng được cài lên màu đỏ của hoa đỗ quyên. Đó là vẻ đẹp hết sức trữ tình và
lãng mạn của dòng sông này.
-> Nếu trữ tình và hùng vĩ là ngoại hình thì bên trong là vẻ đẹp nhân cách.
- Vẻ đẹp tâm hồn sông Hương: “Rừng già đã hun đúc cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm h ồn t ự do và
trong sáng. Nhưng chính rừng già nơi đây, với cấu trúc đặc biệt có thể lí giải được về mặt khoa học, đã chế
ngự sức mạnh bản năng ở người con gái của mình để khi ra khỏi rừng, sông H ương nhanh chóng mang m ột
sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở.”
Sông Hương là dòng sông đẹp, dòng sông với HPNT mang trong mình bóng dáng của một người con gái đẹp.
Sông Hương là đứa con gái yêu dấu, đứa con cưng của rừng già Trường Sơn, rừng già Trường Sơn chính là
người mẹ đã sinh thành ra dòng sông này. Người mẹ ấy đã dồn hết tâm huyết, tài năng, nhân ph ẩm, trí tu ệ,
sắc đẹp để trao cho đứa con mình. Vì thế, sông Hương không chỉ đẹp ở hình dáng bên ngoài mà còn mang
vẻ đẹp tâm hồn – vẻ đẹp bản lĩnh và gan dạ, vẻ đẹp của tâm hồn tự do và trong sáng. Nhà văn nh ấn m ạnh
sông Hương đẹp dịu dàng và trí tuệ chính là vẻ đẹp sắc s ảo. Sông H ương mang v ẻ đ ẹp vô cùng m ặn mà.
HPNT gọi là vẻ đẹp sâu thẳm.
2

Trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở: HPNT là cây bút là cây bút kết hợp tài tình gi ữa tr ữ
tình và triết luận, giữa triết học với lịch sử, địa lí, văn hóa nên ẩn đằng sau lớp vỏ ngôn ngữ chính là chi ều
sâu ý nghĩa. Nói sông Hương là người mẹ, chúng ta nên hiểu: Theo quy luật tự nhiên, tất c ả m ọi nền văn
minh đều sinh thành bên cạnh một dòng sông. Chúng ta có văn minh sông H ằng, sông Ấn, H ồng, C ửu Long
thì không có lí gì không có văn minh sông Hương. Hương giang đã bồi đắp để Huế tr ở thành m ột vùng văn
hóa, tạo ra văn hóa Huế.
Viết như thế, HPNT đã thể hiện am hiểu triết học cũng như văn hóa địa lí vùng đất này.
- Nhận xét cuối: “Nếu chỉ mải mê ngắm nhìn khuôn mặt kinh thành thì không hiểu hết bản chất sông Hương
với cuộc hành trình gian truân mà nó đã vượt qua”. Theo tác giả, sông Hương dường như không muốn bộc
lộ mình mà dấu chìa khóa trong những hang đá ở dưới chân núi Kim Phụng.
Có thể nói, trong cái nhìn của HPNT, sông Hương là người con gái đ ược sinh ra t ừ tình yêu đ ắm say gi ữa bà
mẹ rừng già và ông bố Trường Sơn. Bà mẹ rừng già đã dồn tất cả vẻ đẹp trên đời đã t ạo nên dáng hình, tâm
tính sông Hương. Nói cách khác, chuốt lên vẻ đẹp của người con gái mang tên Hương giang. Người mẹ ấy
bằng tình yêu thương đã chế ngự sức mạnh bản năng của con gái mình để ra khỏi rừng già mang vẻ đẹp dịu
dàng trí tuệ. Vì ra khỏi rừng, sông Hương sẽ đến với Huế. Huế là người tình mong đ ợi c ủa sông H ương.
Huế nổi tiếng với vẻ đẹp trầm tư nên nếu cứ dữ dội sẽ phá mất vẻ đ ẹp c ủa Hu ế. Trong cái nhìn nhân cách
hóa của Hoàng Phủ Ngọc Tường, sông Hương luôn hiện lên với vẻ đẹp đ ộc đáo. Ngay t ừ đ ầu, sông H ương
đã hiện lên với vẻ đẹp của một người con gái.
2. Sông Hương trong cuộc hành trình gian truân từ thượng nguồn đến Huế
Sông Hương và Huế được cảm nhận như cặp tình nhân lí tưởng trong Truyện Kiều. Cả hai cùng gắn bó v ới
nhau trong một tình yêu muôn thuở. “Sông Hương và thành phố của nó vẫn gợi cho tôi như một vang bóng
thời gian, hình bóng cặp tình nhân lí tưởng của Truyện Kiều tìm kiếm và đu ổi b ắt, đam mê và hào hoa và c ả
hai cùng gắn bó với nhau trong một tình yêu muôn thuở.” -> HPNT hình dung suông Hương giống như nàng
Kiều, Huế giống như Kim Trọng. => HPNT cảm nhận sông Hương chủ yếu t ừ góc đ ộ tình yêu. (Khác v ới
sông Đà chủ yếu từ góc độ quân sự - sông Đà hiện lên như kẻ thù số 1 của con người), sông Hương hiện lên
như người tình say đắm.
Tái hiện sông Hương đến Huế chính là hành trình hành trình của người con gái lần đầu đến với tình yêu.
Bằng bút pháp miêu tả nhân cách hóa kết hợp với góc nhìn cổ tích, địa lí, hội họa, HPNT đã nhìn thấy:
- Vẻ đẹp sông Hương ở đồng bằng châu Hóa và hành trình chủ động đi tìm người tình nhân
+ “Phải nhiều thế kỉ qua đi, người tình mong đợi mới đến đánh thức người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa
cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại”. Câu văn giúp người đọc dễ hình dung và liên tưởng tới câu chuyện cổ
tích nổi tiếng – Nàng công chúa ngủ trong rừng. Với so sánh liên t ưởng c ổ tích đ ộc đáo này, ng ười đ ọc d ễ
dàng hình dung sông Hương chẳng khác gì một nàng công chúa, chỉ có điều nàng không ng ủ trong r ừng mà
ngủ giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại. Người gái đẹp được đánh th ức b ởi ti ếng g ọi tình yêu, sông
Hương bừng tỉnh và bắt đầu cuộc hành trình gian truân để đến với Huế.
. Ở cửa rừng, sông Hương đổi dòng, chuyển hướng liên tục “vòng những khúc quanh đột ngột, uốn mình
theo những khúc quanh thật mềm như cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới n ơi g ặp thành ph ố t ương lai c ủa
nó.” Việc đổi dòng như vậy không chỉ là thủy trình là dòng chảy tự nhiên mà là cu ộc tìm ki ếm có ý th ức đ ể
tìm đến tình yêu. Vì chưa biết đường nên vừa đi vừa dò dẫm. HPNT mu ốn tài hi ện b ước chân c ủa ng ười
con gái vừa táo bạo vừa rụt rè trong lần đầu đến với tình yêu.
. Từ ngã ba Tuần đến chân đồi Thiên Mụ: chặng đường gian nan nhất, nhiều khó khăn thử thách nhất. “Từ
Tuần về đây, sông Hương vấn đi trong dư vang của Trường Sơn” tức là vẫn có nét phóng khoáng man dại.
“Vượt qua một lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản để s ắc n ước tr ở nên xanh th ẳm.” Chi ti ết này cũng
không đơn thuần là đổi màu tự nhiên. Để đến với Huế, sông H ương còn tr ải qua nhi ều th ử thách. Sau khi
vượt qua lòng vực sâu, sông Hương giống người con gái tự làm mới mình để dâng tặng những gì đ ẹp nh ất
đến với người mình yêu.
3

Sông Hương “trôi đi giữa những dãy đồi… mềm như tấm l ụa v ới nh ững con thuy ền ch ỉ bé v ừa b ằng
con thoi”. Nhịp chảy chậm rãi êm đềm của sông Hương. Vì được chế ngự sức mạnh bản năng, lại được
cảm nhận từ độ cao núi Tam Thai, sông Hương như tấm lụa. Dùng hình ảnh tấm lụa chỉ mặt nước dòng
sông cho thấy vẻ đẹp trữ tình, thi vị của dòng sông xứ Huế và gợi đến áng tóc sông Đà.
Sông Hương “lặng lẽ chảy qua những rừng thông u tịch”, “chảy bên cạnh những lăng t ẩm đ ền đài đ ồ
sộ”. Lúc ấy, sông Hương hiện lên với vẻ đẹp trầm mặc như triết lí, như cổ thi. Dáng vẻ trầm mặc ấy giống
như nét ưu tư trên gương mặt người con gái, giống như tự hỏi không biết đường này có đưa mình đến nơi
hò hẹn, liệu có thể dẫn mình đến với người mình mong đợi hay không.
Sớm xanh trưa vàng chiều tím: Đoàn Thạch Biền:
Đã bốn lần đến Huế
Vẫn lạ như lần đầu
Sông Hương lơ đãng chảy
Nắng tím vướng chân cầu
. Từ chân đồi Thiên Mụ đến khi gặp Huế: Sông Hương đã tìm đúng đường về nên: vui tươi hẳn lên, kéo
một nét thẳng thực yên tâm. Hành trình của sông Hương luôn luôn đ ược c ảm nh ận nh ư hành trình c ủa con
gái lần đầu đến với tình yêu, đến nơi hò hẹn.
Thành phố Huế hiện dần lên trong cái nhìn sông Hương. Nơi cuối con đ ường nhìn thấy chiếc cầu
trắng của thành phố in ngần trên nền trời nhỏ nhắn như những vầng trăng non. Chiếc cầu trắng ấy chính là
dấu hiệu thân thiết đầu tiên của người tình mong đợi.
Hình ảnh so sánh “vành trăng non” đi vào thơ Nguyễn Bính trong bài “Vài nét Huế”:
“cầu cong như chiếc lược ngà
Sông dài mái tóc cung nga buông hờ”
“Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ sang đ ến C ồn H ến … nh ư
một tiếng vâng không nói ra của tình yêu.” Nhìn thấy gương mặt của người mình yêu nhưng không gặp
ngay mà uốn cánh cung sang Cồn Hến rồi mới quay lại. Bằng cách sử dụng ngôn từ độc đáo, HPNT cho
thấy sự ngượng ngùng, bẽn lẽn của người con gái lần đầu đến nơi hò hẹn. HPNT đã diễn tả tinh tế tâm
trạng, dáng vẻ “tình trong như đã mặt ngoài còn e”. Sông Hương càng nữ tính, đẹp hơn.
c. Sông Hương trong lòng thành phố Huế
- HPNT kín đáo so sánh sông Hương với nhiều dòng sông đẹp nổi tiếng trên thế giới -> làm n ổi bật v ẻ đ ẹp
độc đáo của sông Hương.
+ Giống như sông Xen của Pari, Đa-nuýp của Bu-đa-pét, sông Hương nằm ngay giữa lòng thành phố yêu quý
của mình. Hai bên bờ sông là đô thị cổ của Huế.
+ Khác: Khác với những dòng sông ấy, sông Hương:
. chỉ thuộc về một thành phố duy nhất -> sông Hương vượt qua hành trình gian truân đ ể đ ến v ới Hu ế và ch ỉ
thuộc về Huế -> sông Hương là người con gái chung tình. Ta nhận thấy sự gắn bó từ hai phía: sông H ương
mang nguồn nước, tức nguồn sống cho Huế; Huế lại dùng bóng mát của những cây đa, cây cưa, nh ững cây
cổ thụ để che chở cho dòng sông xinh đẹp, yêu quý của mình.
. sông Hương mang đến cho Huế vẻ đẹp cổ xưa nhưng lại dân giã được thể hiện qua những ánh lửa thuy ền
chài … không một thành phố hiện đại nào có được.
. sông Hương khi đi qua thành phố Huế trôi đi chậm, thật chậm, cơ h ồ ch ỉ còn là m ột m ặt h ồ yên tĩnh. Đi ều
này cho thấy dáng vẻ yên lặng, dịu dàng của sông. Qua cảm nhận của HPNT, sông H ương ch ảy qua thành
phố không chỉ là dáng vẻ thực của dòng sông mà còn thấy sông H ương quá yêu Hu ế, mu ốn bên c ạnh ng ười
mình yêu nên trôi đi thật chậm để không phải rời xa. Điều đó được nhiều nhà thơ nhà văn khác khắc họa:
Con sông dùng dằng con sông không chảy
Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu.
4

. Sông Hương được cảm nhận qua giác quan và tâm hồn của người xa xứ: khi nhà văn xa Hu ế cả n ửa vòng
trái đất, đối diện với sông Nê-va của Lê-nin-grat lại nhớ sông H ương. Sông Nê-va đ ẹp, quy ến rũ nh ưng
chảy rất nhanh. Sông Hương đẹp và quyến rũ hơn. “Lúc ấy tôi lại thấy nh ớ con sông H ương c ủa t ớ, nh ớ
điệu chảy lặng lờ của nó khi qua thành phố”. Điệu chảy lặng lờ được cảm nhận là điệu slow tình cảm dành
riêng cho Huế. -> sông Hương thực sự là một người con gái chung tình. Điệu ch ảy ấy đ ược di ễn t ả qua
dáng bồng bềnh của những ánh hoa đăng.
Sông Hương trong lòng thành phố Huế thực sự như một người con gái đắm say trong tình yêu.
d. Sông Hương khi từ biệt Huế để đi ra biển
- Sông Hương lưu luyến ra đi” diễn tả tâm trạng của người con gái. Người con gái khi t ừ bi ệt ng ười mình
yêu vấn vương như thế nào thì sông Hương khi xa Huế cũng lưu luyến, vấn vương như thế. Vì vậy, dù đã
lưu luyến ra đi, thậm chí đến ngoại ô của Vĩ Dạ, sông Hương sực nhớ một điều ch ưa k ịp nói nên đ ột ng ột
đổi dòng, chuyển hướng và vòng trở lại để gặp Huế ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ. Xét t ừ góc đ ộ c ủa
Huế, thị trấn Bao Vinh chính là nơi Huế chia tay với người minh yêu, đ ứng ng ẩn ng ơ nhìn theo bóng dáng
người tình yêu xa thẳm. Thị trấn Bao Vinh chính là nơi người con gái Hương giang chia tay v ới ng ười tình
mong đợi của nó.
- Khúc quanh bất ngờ vì lạ với tự nhiên, lại rất giống con người. Nhà văn gọi đó là nỗi vấn v ương, chút
lẳng lơ kín đáo của tình yêu. Giống như nàng Kiều trong đêm tình t ự. Ở ch ỗ r ẽ ngo ặt, sông H ương đã chí
tình trở lại tìm Kim Trọng của nó.
-> Suốt mạch văn bản, sông Hương được ví như Kiều, Huế như Kim Trọng.
- Lời thề chung thủy của sông Hương chính là điệu hò dân gian, ấy là tấm lòng người dân Châu Hóa chung
thủy với quê hương xứ sở. Tình yêu riêng tư của tác giả với sông Hương đã thống nhất với tình yêu quê
hương đất nước của con người Huế.
2. Sông Hương trong chiều dài thời gian lịch sử
Sông Hương mang vẻ đẹp của người con gái tài hoa, anh dũng nhưng rất đỗi khiêm nhường
HPNT ngược dòng thời gian, hồi tưởng lại suốt 4 ngàn năm lịch sử của đất nước.
- Sông Hương hiện lên như một nhân chứng lịch sử:
+ Sông Hương là dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước các vua Hùng.
Thế kỉ XIII, XIV, về cơ bản, biên giới nước Việt ch ỉ đến Thuận Hóa, có sông H ương. Sau này, trong công
cuộc mở mang bờ cõi của nhiều vị vua, trong đó có Lê Thánh Tông cũng như công sức của Huyền Trân công
chúa sang làm dâu xứ người, chúng ta mới có thể thôn tính Chăm-pa và mờ rộng bờ cõi đến phía Nam.
+ Thế kỉ XIX: “sống hết lịch sử bi tráng với máu của những cuộc khởi nghĩa”
+ Vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ. (Nguyễn Huệ lên ngôi là th ời
gian hào hùng nhất của Huế. Lịch sử đất nước có phút thăng, trầm và sông H ương ch ứng ki ến nh ững giây
phút ấy.
- Sông Hương hiện lên như một người con gái anh hùng: đã có thời mang tên Linh giang, dòng sông vi ễn
châu đã bảo vệ biên giới phía nam của Tổ quốc Đại Việt trong các thế kỉ trung đại, vẻ vang đi vào thời đ ại
cách mạng tháng 8 với những chiến công rung chuyển (Huế là nơi Bảo Đ ại trao ấn ki ếm cho chính quy ền
cách mạng, Huế là nơi diễn ra tổng tiến công năm 68, đại thắng mùa xuân 75 Huế cũng góp phần không
nhỏ. -> Người con gái quả cảm, thiết tha với độc lập tự do của đất nước.
- Sông Hương là một công dân có ý thức trách nhiệm sâu s ắc v ới đ ất n ước: khi nghe l ời g ọi bi ết hi ến đ ời
mình làm nên chiến công.
Có thể nói sông Hương đã 2 lần nghe tiếng gọi: - bừng tỉnh nghe tiếng gọi tình yêu mà b ừng t ỉnh, - t ổ qu ốc
gọi thì hiến dâng -> cả tình yêu riêng tư lẫn trong sự nghiệp chung, sông H ương đều hi ện lên cao c ả, đáng
trân trọng.
=> Sông Hương đến với Huế không chỉ để trở thành người con gái chung thủy, thiết tha mà còn để trở thành
một người con gái anh dũng, kiên cường. Dòng sông ấy đến với Huế còn để góp sức mình bảo vệ mảnh đất
5

Châu Hóa, bảo vệ biên giới phía nam của đất nước. => Sông H ương và Hu ế không ch ỉ là c ặp tình nhân đ ắm
say mà còn là cặp tình nhân anh hùng.
* Sông Hương trong cuộc sống đời thường
- Sông Hương: trong lịch sử: là người con gái anh dũng kiên cường.
- Trở lại đời thường, làm người con gái dịu dàng của đất nước. Nếu với NKĐ, dòng sông đ ược góp nên b ởi
những con rồng nằm im. Với Nguyễn Tuân, sông Đà hiện lên như một cố nhân, một tình nhân, kẻ thù s ố
một thì sông Hương không chỉ là cô gái Digan, người mẹ phù sa, người gái đẹp mà còn là ng ười con gái d ịu
dàng, ý tứ, nết na. Đây chính là một trong những vẻ đẹp độc đáo của sông H ương: tài gi ỏi, xinh đ ẹp, trí tu ệ
nhưng dịu dàng, nết na, in đậm vẻ đẹp của người con gái Huế.
- Sắc áo cưới của con gái Huế ngày xưa, nhà văn liên tưởng tới màu sương khói trên sông Hương, gi ống
tấm voan của tự nhiên, ẩn sau đó là khuôn mặt thực của dòng sông.
- Người con gái kín đáo, khiêm nhường nên toàn bộ khuôn mặt kiều diễm được che bởi làn sương khói. Vẻ
đẹp ấy càng huyền ảo, mơ hồ.
3. Sông Hương trong chiều sâu văn hóa
- Sông Hương là một dòng sông âm nhạc:
+ Sông Hương là người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya -> người con gái tài hoa.
+ Toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đều đã được sinh thành trên mặt nước của dòng sông.
+ NDu bao năm lênh đênh trên tuyến sông này … những bản đàn đi suốt đời Kiều.
+ Cả khúc nhạc Tứ đại cảnh nổi tiếng được sinh ra trên mặt nước sông Hương.
=> Sông Hương chính là người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở.
3) Vẻ đẹp từ góc nhìn văn hóa:
a) Dòng sông của âm nhạc: Cũng như nàng Kiều không chỉ có nhan sắc mà còn rất mực tài hoa, sông
Hương trong cách nhìn của Hoàng Phủ Ngọc Tường còn là một “người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya”.
- Cái nhìn này trước hết có cơ sở từ thực tế: Sông Hương là dòng sông âm nh ạc, đây cũng là nét riêng không
thể lẫn của sông Hương với các dòng sông khác của đất nước.
- Điểm gặp gỡ của cả nền âm nhạc cổ điển cũng như những câu hò dân gian là đ ều đã đ ược sinh thành trên
mặt nước sông Hương, nên nó chỉ vang lên hay nhất “ trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nước rơi
bán âm của những mái chèo khuya”.
- Theo tác giả, sở dĩ “những bản đàn đã đi suốt đời Kiều ” hay đến thế, làm thổn thức lòng người đến thế là
do Nguyễn Du đã “bao năm lênh đênh trên quãng sông này, với một phiến trăng sầu ” để cảm nhận và truyền
tải được cái thần cái hồn của nền âm nhạc Huế trong đó.
b) Dòng sông của thi ca:
Ở điểm này, người con gái đẹp, người con gái đa tình, người tài nữ đã thực sự trở thành nàng th ơ trong
những tâm hồn thi sĩ. Sự phong phú của diện mạo và cốt cách văn hóa đã khiến sông H ương trong th ơ ca
được khám phá và rung động theo một cách rất riêng, không bao giờ lặp lại:
+ “Từ xanh biếc thường ngày, nó bỗng thay màu thực bất ngờ “dòng sông trắng- lá cây xanh” trong cái nhìn
tinh tế của Tản Đà”
+ “từ tha thướt mơ màng nó chợt nhiên hùng tráng lên nh ư “ki ếm d ựng tr ời xanh” trong khí phách c ủa
CBQ”
+ “từ nỗi quan hoài vạn cổ với bóng chiều bảng lảng trong th ơ Bà Huy ện Thanh Quan, nó đ ột kh ởi thành
sức mạnh phục sinh cả tâm hồn trong thơ Tố Hữu”.
c) Dòng sông của huyền thoại:
Ngay cả đến cái tên của dòng sông Hương cũng có một vẻ rất riêng c ủa con gái đ ể làm bâng khuâng m ột
tâm hồn thi sĩ. Và khi ấy, cái tên của dòng sông lại gắn với một huyền thoại đẹp, để dòng sông trở thành con
sông huyền thoại được yêu quý bởi người của đôi bờ: “Vì yêu quý con sông xinh đẹp của quê hương, con
người ở hai bờ đã nấu nước trăm loài hoa đổ xuống lòng sông cho làn nước thơm tho mãi mãi”.
6

=> Như vậy, nhìn từ góc độ văn hóa, con sông của xứ Huế vốn đã rất đẹp ở diện mạo, dáng v ẻ l ại càng
đằm thắm và đầy sức mê hoặc ở chiều sâu tâm hồn.
4) Vẻ đẹp trong trí tưởng tượng sáng tạo đầy tài hoa của tác giả:
Thiên nhiên xứ Huế và dòng sông Hương luôn gắn bó, gần gũi với con ng ười. Qua đi ệu ch ảy c ủa dòng sông
nhà văn thấy được tính cách con người xứ Huế. HPNT đã nhìn sông H ương nh ư m ột thi ếu n ữ xinh đ ẹp và
tài hoa, dịu dàng và sâu sắc, đa tình và kín đáo, lẳng lơ nhưng rất mực chung tình. Ở người thiếu nữ ấy n ổi
bật lên những đặc điểm:
+ Nữ tính: Sông Hương cũng có một đời sống và tính cách phong phú nhưng có thể thấy một nét thống nhất
là chất nữ tính rất đậm: Khi là một cô gai Digan phóng khoáng và man dại với bản lĩnh gan dạ, tâm h ồn t ự
do và trong sáng, khi là một người con gái đẹp ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đ ầy hoa dại, khi là
người con gái dịu dàng của đất nước, khi là người mẹ phù sa của một vùng văn hoá x ứ s ở v ới m ột s ắc đ ẹp
dịu dàng và trí tuệ, lúc lại là người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya...
+ Đa tình: Ngay từ đầu bài tuỳ bút, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã có một cảm nhận rất độc đáo về sông
Hương trong mối quan hệ với thành phố của nó- đó là quan hệ của một cặp tình nhân lý tưởng trong Truy ện
Kiều “tìm kiếm và đuổi bắt, hào hoa và đam mê, thi ca và âm nhạc ”. Sông Hương sau đó vẫn được nhà văn
khẳng định “là Kiều, rất Kiều”- nghĩa là không chỉ xinh đẹp, tài hoa mà còn đa tình và say đắm.
+ Sông Hương còn là người phụ nữ khéo trang sức mà không lòe lo ẹt phô phang, gi ống nh ư nh ững cô dâu
Huế ngày xưa trong sắc áo điều lục
* Đánh giá tổng hợp:
Trong bài tùy bút này sông Hương đã được đặt trong một cái nhìn tổng thể và toàn diện : địa lí, lịch sử, văn
hóa … Trong các mối liên hệ ấy, sông Hương vừa tươi đẹp, vừa thơ mộng và quy ến rũ trong các s ắc thái
thiên nhiên vừa sâu lắng trong các giá trị văn hóa, vừa phong phú đến bất ng ờ trong khả năng g ợi h ứng thú
sáng tạo cho những người nghệ sĩ, vừa kiên cường bất khuất trong thế đứng và tinh th ần khi đ ối di ện v ới
giặc ngoại xâm… Song dường như sau tất cả những điều đó, sông Hương vẫn mãi còn nh ững đi ều bí ẩn
chưa được khám phá hết nên vẫn mãi gợi niềm bâng khuâng trong tâm hồn con người “ ai đã đặt tên cho
dòng sông?”.

7